Circular Economy là gì? Circular Economy tại Việt Nam và trên thế giới đang như thế nào?

Trong những năm gần đây, cụm từ “Circular Economy" (kinh tế tuần hoàn) liên tục xuất hiện trong các diễn đàn kinh tế, chính sách phát triển bền vững và báo cáo môi trường toàn cầu. Tại Việt Nam, kinh tế tuần hoàn cũng không còn là khái niệm xa lạ mà đang dần trở thành chiến lược trọng tâm trong quá trình chuyển đổi xanh. Vậy cụ thể Circular Economy là gì và bức tranh triển khai mô hình này hiện nay ra sao trên cả bình diện quốc tế lẫn trong nước?

Circular Economy là gì?

Circular Economy - Kinh tế tuần hoàn là một mô hình kinh tế trong đó toàn bộ hoạt động sản xuất và dịch vụ được thiết kế nhằm kéo dài vòng đời của sản phẩm, tối ưu việc sử dụng tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống dựa trên chu trình “khai thác - sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn hướng đến việc duy trì tài nguyên trong nền kinh tế lâu nhất có thể bằng cách tái sử dụng, sửa chữa, tân trang, chia sẻ hoặc tái chế sản phẩm và nguyên vật liệu.

Mục tiêu của mô hình này là tạo ra vòng tuần hoàn kín trong hệ sinh thái sản xuất và tiêu dùng, từ đó giảm nhu cầu sử dụng nguyên liệu đầu vào mới và cắt giảm lượng chất thải ra môi trường. Ý tưởng về kinh tế tuần hoàn được hai nhà nghiên cứu Pearce và Turner giới thiệu lần đầu vào năm 1990, với hình dung về một hệ thống kinh tế mà mọi sản phẩm khi không còn giá trị sử dụng trong lĩnh vực này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho lĩnh vực khác.

Tổ chức Ellen MacArthur Foundation (đơn vị tiên phong trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn) định nghĩa mô hình này là một hệ thống sản xuất công nghiệp có khả năng tự phục hồi và tái tạo, sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các chất thải và ô nhiễm độc hại khỏi chuỗi giá trị sản xuất.

Hiểu một cách đơn giản, kinh tế tuần hoàn là quá trình biến “rác thải” của ngành này thành “tài nguyên” cho ngành khác hoặc tái sử dụng trong chính doanh nghiệp tạo ra chúng. Cách làm này giúp giảm chi phí xử lý chất thải, hạn chế việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, gia tăng giá trị kinh tế và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường sống lâu dài cho các thế hệ sau.

Nguyên tắc và nội hàm của Circular Economy là gì?

Kinh tế tuần hoàn là một chiến lược phát triển bền vững nhằm giảm khai thác tài nguyên, kéo dài vòng đời sản phẩm và hạn chế tối đa chất thải cũng như tác động đến môi trường. Mô hình này tối ưu hóa tài nguyên đầu vào, chất thải và năng lượng ngay từ khâu thiết kế, sản xuất đến tiêu dùng, thông qua các hoạt động như sửa chữa, tái sử dụng, tái chế và tân trang sản phẩm.

Theo Ellen MacArthur Foundation, kinh tế tuần hoàn dựa trên ba nguyên tắc cốt lõi:

• Loại bỏ rác thải và ô nhiễm ngay từ đầu.
• Kéo dài tuổi thọ sản phẩm và vật liệu.
• Tái tạo hệ sinh thái tự nhiên.

Mô hình này hướng đến nền kinh tế không phát thải, đồng thời thực hiện hai mục tiêu lớn: hạn chế khai thác nguyên liệu thô, bảo vệ hệ sinh thái và loại bỏ hoàn toàn chất thải gây ô nhiễm.

Ba nội dung trọng tâm của kinh tế tuần hoàn gồm:

• Bảo tồn vốn tự nhiên: Sử dụng bền vững tài nguyên không tái tạo, kết hợp năng lượng tái tạo.
• Tối ưu tài nguyên: Tận dụng vật liệu và sản phẩm thông qua tái sử dụng và tái chế.
• Nâng cao hiệu quả hệ thống: Giảm thiểu các tác động tiêu cực như ô nhiễm và chất thải từ khâu thiết kế.

Circular Economy tại Việt Nam và trên thế giới

Tại Việt Nam

Ở Việt Nam, mô hình kinh tế tuần hoàn đã được đề cập trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, với việc yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), tức là chịu trách nhiệm từ khâu sản xuất đến tiêu dùng và xử lý chất thải. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, EPR chủ yếu dựa trên sự tự nguyện nên hiệu quả chưa cao.

Đến năm 2020, luật được sửa đổi để bắt buộc thực hiện EPR, yêu cầu các nhà sản xuất và nhập khẩu phải thu hồi và xử lý chất thải từ sản phẩm của mình. Bước tiến này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ trong chính sách môi trường, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế về kinh tế xanh.

Hiện nay, EPR đang là công cụ quản lý hiệu quả, được triển khai tại hơn 400 hệ thống trên toàn cầu, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường một cách thiết thực.

Trên thế giới

Một ví dụ tiêu biểu về mô hình kinh tế tuần hoàn là Philips, thương hiệu công nghệ nổi tiếng đến từ Hà Lan. Thay vì chỉ bán sản phẩm chiếu sáng, Philips đã chuyển sang mô hình cung cấp dịch vụ chiếu sáng. Cụ thể, khách hàng không mua bóng đèn mà mua dịch vụ chiếu sáng trong 3.000 giờ sử dụng. Khi hết thời gian này, Philips thu hồi bóng đèn để tái chế và tái sử dụng, giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc chuyển đổi từ mô hình tuyến tính sang mô hình tuần hoàn, vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa bảo vệ môi trường.

So sánh kinh tế tuần hoàn và kinh tế tuyến tính

Kinh tế tuần hoàn và kinh tế tuyến tính là hai mô hình phát triển đối lập về cách sử dụng tài nguyên và xử lý chất thải.

Kinh tế tuyến tính theo chu trình truyền thống: Khai thác - Sản xuất - Tiêu dùng - Thải bỏ. Mô hình này tiêu tốn nhiều tài nguyên, tạo ra lượng chất thải lớn và gây áp lực lên môi trường. Khi sản phẩm hết vòng đời, chúng thường bị bỏ đi thay vì tái sử dụng hoặc tái chế.

Kinh tế tuần hoàn hướng tới việc giảm thiểu khai thác tài nguyên mới, kéo dài tuổi thọ sản phẩm và hạn chế chất thải, thông qua tái sử dụng, sửa chữa, tái chế hoặc chuyển đổi rác thải thành nguồn nguyên liệu mới.

Mô hình tuần hoàn giúp bảo vệ môi trường, tạo ra cơ hội kinh tế bền vững cho doanh nghiệp, giảm chi phí sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong khi kinh tế tuyến tính là lối đi ngắn hạn thì kinh tế tuần hoàn chính là giải pháp dài hạn cho phát triển xanh.

Lý do nên chuyển từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn

Hiện nay, chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn là xu hướng tất yếu và cần thiết đối với mọi quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Lý do khiến sự chuyển đổi này trở nên cấp bách là:

• Nguồn tài nguyên cạn kiệt: Nhu cầu về nguyên liệu thô ngày càng tăng, trong khi nhiều loại khoáng sản và tài nguyên không tái tạo đang dần suy giảm.
• Phụ thuộc nhập khẩu: Việc phụ thuộc vào nguyên liệu từ nước ngoài khiến các quốc gia đối mặt với rủi ro địa chính trị và bất ổn chuỗi cung ứng.
• Biến đổi khí hậu: Phát thải khí nhà kính, đặc biệt là CO₂, đang thúc đẩy biến đổi khí hậu toàn cầu. Kinh tế tuần hoàn giúp giảm tác động nhờ sử dụng tài nguyên hiệu quả và năng lượng tái tạo.
• Cơ hội đổi mới và tăng trưởng: Mô hình này mở ra không gian cho đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm bền vững, tái chế và sáng tạo, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng bền vững, lâu dài.

Lợi ích của Circular Economy là gì?

Circular Economy mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả môi trường, doanh nghiệp và xã hội. Đây là mô hình giúp giảm thiểu khai thác tài nguyên thiên nhiên nhờ việc tái sử dụng, tái chế và kéo dài vòng đời của sản phẩm. Thay vì sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ như mô hình tuyến tính, kinh tế tuần hoàn giúp giữ tài nguyên trong nền kinh tế càng lâu càng tốt, từ đó giảm áp lực lên môi trường tự nhiên.

Về mặt môi trường, mô hình này góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm không khí, đất và nước, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái. Với việc sử dụng năng lượng tái tạo và tối ưu hóa quy trình sản xuất, kinh tế tuần hoàn trở thành một công cụ hữu hiệu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Đối với doanh nghiệp, kinh tế tuần hoàn tạo ra cơ hội đổi mới sáng tạo, mở rộng mô hình kinh doanh mới như thuê dịch vụ, thu hồi sản phẩm, tái sản xuất,… Qua đó, doanh nghiệp có thể giảm chi phí nguyên vật liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất và xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh.

Về mặt xã hội, mô hình này giúp tạo việc làm mới trong các lĩnh vực như sửa chữa, tái chế, thiết kế sản phẩm bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về tiêu dùng có trách nhiệm.

Một số chiến thuật kinh doanh trong mô hình Circular Economy

Để phát triển bền vững và hiệu quả trong mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cần lưu ý sáu chiến lược quan trọng sau:

• Cung cấp dịch vụ thay vì chỉ bán sản phẩm: Tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu khách hàng thông qua dịch vụ chất lượng, ví dụ như cho thuê, chia sẻ hoặc bảo trì.
• Gia tăng giá trị sản phẩm: Khuyến khích tái sử dụng hoặc trao đổi sản phẩm giữa các đơn vị, từ đó kéo dài vòng đời và gia tăng hiệu quả sử dụng.
• Thiết kế sản phẩm có tuổi thọ cao: Ưu tiên sản xuất các sản phẩm bền, dễ bảo trì và nâng cấp để giảm nhu cầu thay thế liên tục.
• Hỗ trợ kéo dài thời gian sử dụng: Cung cấp các dịch vụ như sửa chữa, bảo hành, tái tân trang giúp khách hàng sử dụng sản phẩm lâu hơn và tiết kiệm chi phí.
• Tối ưu hóa nguồn tài nguyên: Tái chế hoặc tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu cho sản phẩm mới, từ đó giảm thiểu lãng phí và khai thác tài nguyên mới.
• Phát triển cộng sinh công nghiệp: Hợp tác giữa các doanh nghiệp để tận dụng chất thải hoặc phụ phẩm của bên này làm nguyên liệu đầu vào cho bên khác, tạo hệ sinh thái sản xuất khép kín và hiệu quả.

Tạm kết

Circular Economy là gì? Đây là chiến lược phát triển tất yếu để hướng tới một tương lai bền vững, nơi tăng trưởng kinh tế không còn phụ thuộc vào việc khai thác tài nguyên cạn kiệt hay gây ô nhiễm môi trường. Với vai trò là lực lượng sản xuất chủ chốt, doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi mô hình hoạt động, áp dụng các chiến lược như tái sử dụng, kéo dài vòng đời sản phẩm và hợp tác cộng sinh để tối ưu hiệu quả và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Việc đầu tư vào kinh tế tuần hoàn mang lại lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp, đồng thời góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của quốc gia và toàn cầu.

Bạn đã sẵn sàng nâng tầm trải nghiệm công nghệ? Đừng bỏ lỡ cơ hội sở hữu iPhone 17 Series - siêu phẩm mới nhất từ Apple với thiết kế đột phá, hiệu năng vượt trội và camera nâng cấp ấn tượng. Đặt mua ngay tại FPT Shop!

Xem thêm:

• Thất nghiệp tạm thời là gì? Tìm hiểu nguyên nhân, ảnh hưởng và giải pháp khắc phục
• Thương mại quốc tế là gì? Sự hình thành và phát triển của thương mại quốc tế