Công dụng hộp số của xe ô tô, phân loại hộp số và cách bảo dưỡng đúng chuẩn

Khi tìm hiểu về công dụng hộp số của xe ô tô, nhiều người mới sử dụng xe thường chỉ nghĩ đến việc sang số khi chạy. Tuy nhiên, hộp số đóng vai trò quan trọng hơn thế rất nhiều, từ điều phối mô-men xoắn đến tiết kiệm nhiên liệu. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ chức năng, phân loại và quy trình bảo dưỡng hộp số sao cho đúng cách.

1. Cấu tạo, công dụng hộp số của xe ô tô

Hộp số ô tô là bộ phận quan trọng đảm nhiệm việc truyền lực từ động cơ đến hệ thống dẫn động bánh xe, đồng thời điều chỉnh tỉ số truyền phù hợp với điều kiện vận hành thực tế. Bởi động cơ đốt trong chỉ tạo ra công suất và mô-men xoắn cực đại trong một dải vòng tua máy nhất định, nên để xe có thể tăng hoặc giảm tốc mượt mà, cần có một cơ cấu trung gian điều tiết tỷ số truyền động. Đây chính là lý do hộp số ra đời và trở thành bộ phận không thể thiếu trên mọi chiếc xe.

Cấu tạo cơ bản của hộp số ô tô

• Vỏ hộp số: Là lớp vỏ bảo vệ, có nhiệm vụ bao bọc và giữ an toàn cho các chi tiết cơ khí bên trong, tránh các tác động từ môi trường ngoài.
• Trục hộp số: Truyền công suất từ động cơ sang các bánh răng bên trong hộp số.
• Bánh răng: Thực hiện chức năng thay đổi tốc độ quay và mô-men xoắn, điều chỉnh lực truyền ra bánh xe sao cho phù hợp với yêu cầu di chuyển.
• Bộ đồng tốc: Giúp các bánh răng ăn khớp nhẹ nhàng khi sang số, giảm thiểu tiếng ồn và rung lắc.
• Bộ ly hợp (hộp số sàn) hoặc biến mô (hộp số tự động): Làm nhiệm vụ ngắt hoặc nối động cơ với hộp số, giúp việc chuyển số diễn ra dễ dàng và chính xác.

Công dụng hộp số của xe ô tô

• Kiểm soát tốc độ: Cho phép điều chỉnh tốc độ quay của động cơ và tỷ số truyền lực ra bánh xe, giúp xe có thể dễ dàng tăng tốc hoặc giảm tốc theo nhu cầu. Điều này hỗ trợ xe vận hành hiệu quả trên nhiều loại địa hình khác nhau, từ đường bằng, dốc núi đến cao tốc.
• Đảo chiều di chuyển: Tạo khả năng di chuyển tiến hoặc lùi cho xe. Khi người lái sang số, cơ cấu bánh răng bên trong hộp số sẽ điều chỉnh hướng truyền động phù hợp, đảm bảo xe chạy đúng hướng mong muốn.
• Ngắt động cơ khỏi hệ dẫn động: Cho phép tách động cơ ra khỏi hệ truyền động trong một số thời điểm nhất định mà không cần tắt máy. Điều này không chỉ giúp xe khởi động trơn tru mà còn hạn chế mài mòn, tiết kiệm nhiên liệu đáng kể.
• Tối ưu hiệu suất hoạt động: Duy trì tỷ số truyền phù hợp, giúp động cơ luôn vận hành trong điều kiện tốt nhất, từ đó tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí sử dụng.
• Đảm bảo sự êm ái và bền bỉ: Giúp truyền lực hiệu quả, giảm tiếng ồn và rung động khi chuyển số, mang lại trải nghiệm lái xe mượt mà, dễ chịu và tăng tuổi thọ cho các chi tiết cơ khí.

2. Phân loại hộp số xe ô tô

Hiểu được cấu tạo và công dụng hộp số của xe ô tô nhưng liệu bạn đã biết dược hộp số ô tô có mấy loại chưa. Sau đây là cách phân loại hộp số.

Hộp số sàn MT

Hộp số sàn trên xe ô tô thường được cấu tạo từ các bộ bánh răng, ba trục chính (gồm trục sơ cấp, trục trung gian và trục thứ cấp), bộ đồng tốc và các ổ bi…

Về cơ chế vận hành, trục sơ cấp sẽ nhận mô-men xoắn từ động cơ thông qua bộ ly hợp, rồi truyền lực tới trục trung gian nhờ các bánh răng kết nối. Trục thứ cấp đóng vai trò dẫn công suất ra khỏi hộp số, đồng thời liên kết với trục trung gian qua những cặp bánh răng riêng biệt. Mỗi cặp bánh răng này tương ứng với một cấp số cụ thể. Khi người lái thao tác chuyển số, cặp bánh răng phù hợp sẽ được ăn khớp, đảm bảo tỷ số truyền đáp ứng yêu cầu di chuyển.

Hộp số tự động AT

Hộp số tự động AT là loại hộp số có thể tự động thay đổi tỷ số truyền lực sao cho thích hợp với tình trạng vận hành mà không cần người lái phải chủ động sang số. Về kết cấu, hộp số tự động bao gồm các cụm bánh răng hành tinh, các bộ ly hợp thủy lực, biến mô thủy lực và một hệ thống điều khiển điện tử.

Nguyên lý làm việc của loại hộp số này là: với mỗi cấp số cụ thể sẽ tương ứng với một cụm bánh răng hành tinh và bộ ly hợp tương ứng. Mô-men xoắn từ động cơ được dẫn vào hộp số thông qua biến mô. Khi xe hoạt động, bộ điều khiển điện tử sẽ tính toán và điều khiển đóng mở các ly hợp phù hợp, hình thành tỷ số truyền cần thiết. Ví dụ, khi xe chạy ở số một, bộ điều khiển sẽ tự động đóng ly hợp số tiến và ly hợp của cấp số một để xe vận hành theo đúng tỷ số truyền đó.

Hộp số vô cấp CVT

Hộp số vô cấp CVT thuộc nhóm hộp số tự động nhưng đặc trưng ở chỗ tỷ số truyền thay đổi liên tục, không chia thành các cấp số cố định như hộp số tự động AT truyền thống.

Thiết kế của CVT khá đặc biệt, thay vì sử dụng các bộ bánh răng, hộp số này dùng dây đai thép kết hợp với hai cụm pulley. Một pulley nối trực tiếp với trục đầu vào của hộp số, pulley còn lại đảm nhận việc truyền lực ra trục đầu ra. Hai pulley được liên kết với nhau bằng dây đai thép, chúng có khả năng điều chỉnh bán kính làm việc nhờ cơ chế trượt hai má pulley lại gần hoặc ra xa. Toàn bộ quá trình này được kiểm soát bằng bộ điều khiển điện tử, đảm bảo tỷ số truyền luôn thay đổi mượt mà theo điều kiện vận hành.

Hộp số ly hợp kép DCT

Hộp số ly hợp kép DCT là sự kết hợp giữa ưu điểm của hộp số sàn và tính tự động hóa của hộp số AT. Về mặt cấu tạo, hộp số DCT vẫn sử dụng các bộ bánh răng giống hộp số sàn, mỗi cặp bánh răng ứng với một cấp số riêng. Tuy nhiên, việc sang số không cần người lái thao tác mà được thực hiện tự động thông qua hai bộ ly hợp thủy lực, giống như trên hộp số tự động.

Cụ thể, hộp số DCT gồm các bộ bánh răng và hai ly hợp hoạt động song song. Một ly hợp chịu trách nhiệm cho các cấp số lẻ như 1, 3, 5,… trong khi ly hợp còn lại đảm nhiệm các số chẵn như 2, 4, 6,… Nhờ đó, khi một ly hợp đang vận hành một cấp số thì ly hợp kia đã chuẩn bị sẵn sàng để chuyển sang số kế tiếp, giúp xe tăng tốc êm ái, liền mạch.

Hiện nay, hộp số DCT thường được phân thành hai loại: DCT khô và DCT ướt. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở hệ thống làm mát, khi phiên bản DCT ướt được bổ sung dầu để làm mát và bôi trơn, giúp tăng độ bền khi hoạt động ở điều kiện tải cao.

Hộp số sàn tự động AMT

Hộp số AMT (Automatic Manual Transmission) thực chất là hộp số sàn được cải tiến, vẫn sử dụng các cụm bánh răng như hộp số sàn truyền thống. Tuy nhiên, toàn bộ quá trình sang số đều được thực hiện tự động, và bộ ly hợp cơ học được thay thế bằng cơ cấu điều khiển tự động hoặc bộ chuyển đổi mô-men xoắn, giúp người lái không cần đạp chân côn như trước.

Hộp số ly hợp kép DSG

Hộp số DSG (Direct Shift Gearbox) cũng thuộc nhóm hộp số ly hợp kép, về cấu tạo khá tương đồng với hộp số DCT. Điểm khác biệt là khi một ly hợp đang hoạt động thì ly hợp còn lại sẽ được ngắt hoàn toàn, thay vì vẫn quay dự phòng như ở DCT. Công nghệ hộp số ly hợp kép DSG do Volkswagen phát triển và đã được đưa vào sử dụng từ năm 2003, nổi tiếng nhờ khả năng sang số nhanh, mượt mà.

Xem thêm: Hệ thống bôi trơn trên ô tô là gì? Cấu tạo, nguyên lý làm việc

3. Cách bảo dưỡng hộp số ô tô

Ngoài việc nắm rõ công dụng hộp số của xe ô tô, bạn cũng nên biết cách bảo dưỡng hộp số, một số lỗi hợp số thường gặp.

Thay dầu hộp số ô tô

Dầu hộp số giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo hộp số vận hành ổn định và bền bỉ. Khi xe hoạt động, các chi tiết bên trong hộp số phải liên tục ma sát với nhau dưới áp lực lớn, vì vậy cần có dầu để bôi trơn, hạn chế hao mòn và tản nhiệt. Đặc biệt, ở một số dòng hộp số, dầu còn đóng vai trò vận hành các bộ phận ly hợp thủy lực.

Vì thế, việc thay dầu hộp số định kỳ là công đoạn bảo dưỡng không thể thiếu. Mỗi loại hộp số đều có khuyến cáo về chu kỳ thay dầu và chủng loại dầu phù hợp riêng. Người sử dụng nên tham khảo sổ tay hướng dẫn của xe hoặc nhờ nhân viên kỹ thuật tư vấn để đảm bảo lựa chọn đúng loại dầu và thay thế đúng thời điểm.

Các lỗi thường gặp ở hộp số ô tô

Cũng giống như các chi tiết khác trên xe, hộp số phải làm việc trong điều kiện áp lực lớn và dễ phát sinh hỏng hóc nếu không được bảo dưỡng định kỳ. Một số vấn đề thường gặp ở hộp số như rò rỉ dầu, sang số không còn mượt mà, xe bị rung khi chuyển số, trượt số, khó chuyển số hoặc phát ra tiếng kêu lạ, có mùi khét bất thường từ hộp số,...

Bên cạnh các nguyên nhân kỹ thuật thì phần lớn sự cố ở hộp số ô tô thường xuất phát từ việc thay dầu chậm trễ, dẫn đến tình trạng thiếu dầu bôi trơn. Ngoài ra, việc sử dụng loại dầu không đạt chuẩn hoặc không đúng phẩm cấp cũng dễ khiến hộp số gặp trục trặc. Bên cạnh đó, các chi tiết bên trong hộp số có thể bị mài mòn sau thời gian dài sử dụng và cần được thay thế kịp thời. Vì vậy, để hạn chế tối đa các lỗi hộp số, chủ xe nên thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và tuân thủ lịch thay dầu đúng hạn.

Tạm kết

Trên đây là tổng hợp những công dụng hộp số của xe ô tô cùng các loại hộp số phổ biến hiện nay. Việc hiểu rõ tầm quan trọng và chức năng của hộp số ô tô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi nắm vững nguyên lý hoạt động, vai trò và cấu tạo của hộp số, chủ xe sẽ dễ dàng phòng tránh những hư hại không mong muốn, đồng thời yên tâm hơn trong quá trình sử dụng và vận hành xe an toàn, bền bỉ.

Đối với các chủ sở hữu xe ô tô có con nhỏ thì việc lắp đặt ghế ô tô trẻ em trên xe là điều cần thiết để đảm bảo an toàn cho mỗi chuyến đi. Đừng quên ghé các cửa hàng FPT Shop để tham khảo và lựa chọn các mẫu ghế ô tô trẻ em phù hợp nhất, cam kết chất lượng chính hãng và bảo hành lâu dài. Xem các sản phẩm tại đây:

Ghế ô tô trẻ em

Xem thêm:

• Các ký hiệu trên xe ô tô có ý nghĩa gì? Bật mí loạt biểu tượng tài xế nên biết để tránh rủi ro
• Chi tiết các mốc bảo dưỡng xe ô tô: Nắm rõ để chăm sóc xe của bạn thật hiệu quả
• Ly hợp là gì? Vai trò thiết yếu trong hệ thống truyền động ô tô và cách chăm sóc hiệu quả