Five, Nine, và Fourteen Eyes là gì? Mạng lưới giám sát toàn cầu và tác động đến quyền riêng tư

Khi nói về an ninh mạng và quyền riêng tư trên không gian số, chúng ta thường nghe đến các thuật ngữ như VPN, mã hóa, hay luật bảo vệ dữ liệu. Tuy nhiên, ẩn sau đó là một mạng lưới hợp tác tình báo phức tạp và có lịch sử lâu đời. Các cái tên như "Five Eyes", "Nine Eyes", và "Fourteen Eyes" thường xuyên được nhắc đến, đặc biệt trong các cuộc thảo luận về giám sát kỹ thuật số. Vậy thực chất Five, Nine, và Fourteen Eyes là gì và chúng có vai trò như thế nào trong bối cảnh an ninh toàn cầu hiện nay?

Lịch sử hình thành và phát triển của các liên minh Eyes

Nguồn gốc từ Five Eyes Alliance

Five Eyes ra đời từ mối quan hệ hợp tác tình báo giữa Anh và Mỹ trong Thế chiến thứ hai, khi các chuyên gia giải mã của hai nước bắt đầu làm việc chung tại Bletchley Park. Liên minh này được chính thức hóa thông qua Hiệp định UKUSA (United Kingdom-United States Agreement) được ký kết vào ngày 5 tháng 3 năm 1946. Hiệp định ban đầu chỉ bao gồm Mỹ và Anh, nhưng nhanh chóng mở rộng để bao gồm Canada, Australia và New Zealand trong những năm đầu của Chiến tranh Lạnh.

Hiệp định UKUSA tạo ra khung pháp lý cho việc chia sẻ tình báo tín hiệu (SIGINT) giữa các quốc gia thành viên. SIGINT bao gồm việc thu thập thông tin tình báo thông qua việc chặn các tín hiệu truyền thông và điện tử, từ cuộc gọi điện thoại đến email và lưu lượng internet. Tài liệu bí mật dài bảy trang này quy định các điều khoản hợp tác và cam kết các cơ quan tình báo tham gia vào nhiều hoạt động hợp tác tình báo liên quan đến thông tin liên lạc bị chặn.

Sự bí mật là yếu tố then chốt của hiệp định, việc tiết lộ sự tồn tại của thỏa thuận cho bên thứ ba bị nghiêm cấm. Tài liệu này chỉ được công khai lần đầu tiên vào năm 2010, và đã được tạp chí Time công nhận là một trong những tài liệu quan trọng nhất của Chiến tranh Lạnh.

Sự mở rộng thành Nine Eyes và Fourteen Eyes

Nine Eyes được hình thành khi bốn quốc gia châu Âu - Đan Mạch, Pháp, Hà Lan và Na Uy - gia nhập liên minh mở rộng. Điều này đánh dấu sự mở rộng của mạng lưới tình báo vào lục địa châu Âu, mặc dù bốn quốc gia này không thể truy cập toàn bộ dữ liệu được thu thập như các thành viên Five Eyes.

Fourteen Eyes, còn được gọi là SIGINT Seniors Europe (SSEUR), tiếp tục mở rộng để bao gồm thêm năm quốc gia: Đức, Bỉ, Ý, Thụy Điển và Tây Ban Nha. Liên minh này có ít quyền lực hơn so với Five Eyes hoặc Nine Eyes và được coi là các đối tác liên kết của các liên minh khác.

Sự mở rộng thành Nine Eyes và Fourteen Eyes

Cơ chế hoạt động và khả năng giám sát

Hệ thống ECHELON và giám sát toàn cầu

ECHELON là chương trình giám sát toàn cầu được thiết lập bởi liên minh Five Eyes, có khả năng chặn hầu hết mọi hình thức truyền thông điện tử. Mạng lưới ECHELON đầu tiên được cho là được thiết lập vào năm 1971 và được dẫn dắt bởi Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA).

Nguyên lý hoạt động của ECHELON là chặn càng nhiều thông điệp càng tốt, sau đó sử dụng siêu máy tính để quét tất cả chúng, tìm kiếm các từ khóa như "bom" để xác định những thông điệp nào có thể liên quan đến an ninh quốc gia. Hệ thống này hoạt động ngược lại với việc xin phép tòa án để nghe lén các đường dây điện thoại cụ thể của những kẻ tình nghi khủng bố hoặc tội phạm.

Chương trình TEMPORA, được Edward Snowden tiết lộ, minh họa cách thức hợp tác của liên minh Five Eyes trong các chương trình cụ thể. Bằng cách đặt các thiết bị nghe tại các trạm cáp quang biển quan trọng, chương trình có thể chặn một phần đáng kể các thông tin liên lạc đi qua Vương quốc Anh. TEMPORA lưu trữ nội dung trong ba ngày và siêu dữ liệu trong 30 ngày.

Khả năng thu thập dữ liệu và chia sẻ thông tin

Five, Nine, và Fourteen Eyes có khả năng thu thập và lưu trữ hoạt động internet của người dùng từ nhà cung cấp dịch vụ internet (ISP), giám sát bên thứ ba hoặc trình theo dõi hoạt động. Dữ liệu này bao gồm địa chỉ IP, lịch sử duyệt web, lịch sử tìm kiếm, cuộc gọi điện thoại, cuộc gọi video, tin nhắn riêng tư, email và bất kỳ thứ gì khác đi qua kết nối internet.

Liên minh Fourteen Eyes cũng có khả năng nghe lén đường dây điện thoại. Tại Mỹ, điều này là hợp pháp theo Đạo luật Yêu nước được ban hành sau vụ 11/9. Mặc dù về mặt kỹ thuật, việc Anh do thám công dân của mình là bất hợp pháp, nhưng họ có thể yêu cầu Canada làm điều đó cho họ với tư cách là quốc gia FVEY.

Tác động đến quyền riêng tư và an ninh thông tin

Vấn đề pháp lý và quyền riêng tư

Sự tồn tại của các thỏa thuận giám sát quốc tế như Fourteen Eyes cho phép các quốc gia thành viên tận dụng "mẫu số chung thấp nhất về quyền riêng tư". Các thành viên khác của Five Eyes được hưởng lợi từ dữ liệu giám sát hàng loạt mà dự án XKEYSCORE của NSA mang lại. Theo thời gian, các quốc gia Five Eyes cũng sẽ được hưởng lợi từ tất cả dữ liệu mà Đạo luật Quyền lực Điều tra của Anh thu thập.

Các quốc gia Five Eyes có luật bảo vệ quyền riêng tư bảo vệ công dân khỏi nỗ lực do thám của chính phủ họ. Tuy nhiên, các thành viên Five Eyes có thể do thám công dân của nhau và chia sẻ dữ liệu, bỏ qua các hạn chế pháp lý. Ví dụ, NSA (Mỹ) không thể hợp pháp do thám người Mỹ mà không có lệnh, nhưng GCHQ (Anh) có thể làm điều đó và sau đó chia sẻ dữ liệu trở lại với Mỹ.

Tác động đến quyền riêng tư và an ninh thông tin

Tiết lộ của Edward Snowden và tác động

Các tài liệu được Edward Snowden tiết lộ vào năm 2013 đã làm sáng tỏ thêm về sự tồn tại và phạm vi hoạt động của liên minh Five Eyes cũng như mạng lưới ECHELON. Snowden mô tả Five Eyes là "một tổ chức tình báo siêu quốc gia không phải trả lời cho các luật đã biết của các quốc gia thành viên".

Các tiết lộ trong thập niên 2010 cho thấy FVEY đã do thám công dân của nhau và chia sẻ thông tin thu thập được với nhau. Mặc dù các quốc gia FVEY duy trì rằng điều này được thực hiện một cách hợp pháp, nhưng việc này đã gây ra những cuộc tranh luận và thách thức pháp lý về ý nghĩa của chúng đối với quyền riêng tư và quyền dân sự.

Tác động của các liên minh Eyes

Mở rộng khả năng giám sát trong thời đại số

Five Eyes đã mở rộng khả năng giám sát trong suốt cuộc "chiến tranh chống khủng bố", với nhiều trọng tâm được đặt vào việc giám sát Internet. Liên minh đã phát triển thành một cơ chế giám sát toàn cầu mạnh mẽ, thích ứng với các lĩnh vực mới như khủng bố quốc tế, tấn công mạng và các xung đột khu vực đương đại.

Sự hợp tác trong liên minh UKUSA là hoàn toàn đến mức "sản phẩm quốc gia thường không thể phân biệt được". Điều này dẫn đến việc các quan chức tình báo cũ giải thích rằng sự hợp tác chặt chẽ tồn tại trong hiệp định UKUSA có nghĩa là "các khách hàng SIGINT ở cả hai thủ đô hiếm khi biết quốc gia nào tạo ra quyền truy cập hoặc chính sản phẩm đó".

Tác động đến lựa chọn dịch vụ và công nghệ

Nếu bạn sống ở một quốc gia thuộc liên minh 5, 9 hoặc 14 Eyes, bạn có nguy cơ các hoạt động trực tuyến của mình bị giám sát, ghi lại và chia sẻ với các quốc gia thành viên khác. Các liên minh chia sẻ tình báo thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm hoạt động duyệt web, email hoặc cuộc gọi điện thoại.

Do đó, các quốc gia này được coi là những nơi tệ nhất để đặt trụ sở công ty VPN , vì các dịch vụ đặt tại những quốc gia này có thể phải tuân theo luật giám sát xâm phạm, lưu giữ dữ liệu và chia sẻ dữ liệu, thậm chí có thể bị buộc phải giao dữ liệu của bạn cho chính quyền.

Tạm kết

Việc tìm hiểu Five, Nine, và Fourteen Eyes là gì cho chúng ta một cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới ngầm của hoạt động tình báo và giám sát kỹ thuật số toàn cầu. Các liên minh này, dù được thành lập với mục đích bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng cũng đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với quyền riêng tư của mỗi cá nhân trong kỷ nguyên số. Nhận thức được sự tồn tại và cách thức hoạt động của chúng là bước đầu tiên để người dùng có thể đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình.

Để tăng cường một lớp bảo vệ cho các hoạt động trực tuyến của bạn, việc sử dụng một chiếc laptop có tính năng bảo mật cao là điều cần thiết. Hãy truy cập ngay FPT Shop để tham khảo các dòng laptop được trang bị chip bảo mật tích hợp và các công nghệ an toàn tiên tiến, giúp bạn an tâm hơn khi làm việc và giải trí trên không gian mạng.

Laptop văn phòng

Xem thêm: