Hai Bà Trưng họ gì? Những sự thật bất ngờ về nguồn gốc họ và tên gọi của Hai Bà Trưng

Hai Bà Trưng là những nhân vật lịch sử đã quá quen thuộc, song vẫn còn nhiều điều bí ẩn thú vị xung quanh hai bà, trong đó là nguồn gốc của họ. Nhiều người cho rằng, với tên gọi Trưng Trắc và Trưng Nhị, thì có lẽ cả hai đều mang họ Trưng. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu lại đưa ra giả thuyết khác rằng Hai Bà vốn thuộc dòng dõi Lạc tướng ở đất Mê Linh và chỉ sau này mới sử dụng họ Trưng. Hãy cùng FPT Shop khám phá chi tiết trong phần bài viết sau.

1. Xuất thân của Hai Bà Trưng

Trong số các bộ sử cổ, sách Đại Việt sử lược được xem là tài liệu lâu đời nhất ghi chép về nguồn gốc của Hai Bà Trưng. Theo ghi nhận trong sách, dưới thời kỳ Giao Chỉ, vào ngày mùng 1 tháng 8 năm Giáp Tuất (tức năm thứ 14 sau Công nguyên), tại gia đình võ tướng, cha mất sớm, mẹ là bà Man Thiện (cháu ngoại của Hùng Vương), sinh được hai người con gái sinh đôi. Người chị tên là Trưng Trắc, em gái là Trưng Nhị. Từ nhỏ, Hai Bà đã bộc lộ phẩm chất kiên cường, vừa tinh thông văn chương vừa giỏi võ nghệ, lại giàu lòng yêu dân và mang khát vọng đánh đuổi giặc ngoại xâm.

Hai Bà Trưng được xem là những nữ anh hùng đầu tiên trong lịch sử dân tộc khi đã cùng nhau khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của nhà Đông Hán. Sau khi giành thắng lợi và lập kinh đô tại Mê Linh, Trưng Trắc lên ngôi, xưng là nữ vương – danh hiệu Trưng Nữ Vương được sử sách ghi chép và tôn vinh đến ngày nay.

2. Hai Bà Trưng họ gì?

Vấn đề Hai Bà Trưng họ gì từng gây ra nhiều tranh luận sôi nổi trong giới học thuật. Một số nhà nghiên cứu cho rằng vào đầu Công nguyên, người Việt chưa phổ biến việc đặt họ như ngày nay. Từ đó, họ đưa ra giả thiết rằng Hai Bà Trưng có thể không sở hữu họ cụ thể.

Theo một số ý kiến, Trưng không phải là họ thật sự của hai bà mà là cách phiên âm của từ Chương, mang ý nghĩa tôn kính như Thần Vương hay Bà Trời. Vì vậy, tên Trưng Trắc và Trưng Nhị có thể xuất phát từ Chương Nhất và Chương Nhị, tức là Vua Thần Thứ Nhất và Vua Thần Thứ Hai.

Vào thời Nam Việt, chữ Hán đã bắt đầu được sử dụng ở tầng lớp Lạc hầu, Lạc tướng. Thậm chí, một chiếc trống đồng tìm thấy tại Cổ Loa – được đúc thời kỳ này – có khắc dòng chữ Hán với nội dung “Chiếc trống thứ 48 của bộ Tây Vu, nặng 281 cân”. Vì vậy, việc Hai Bà Trưng sử dụng tên gọi mang yếu tố Hán - Việt trong danh xưng cũng không có gì là lạ.

Về họ thật, dựa theo ghi chép trong sử sách Việt, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng Hai Bà mang họ Lạc. Ngoài ra, theo sử sách, Trưng Trắc kết hôn với Thi Sách, người con trai của một vị Lạc tướng ở huyện Chu Diên. Như vậy, cuộc hôn nhân giữa Trưng Trắc và Thi Sách là sự kết nối giữa hai gia đình có thế lực trong giới Lạc tướng đương thời. Sau này, khi khởi nghĩa và lên ngôi, Hai Bà mới chính thức đổi sang họ Trưng.

Vào thời kỳ Văn Lang, Âu Lạc và Nam Việt, họ của vua chúa và tầng lớp quý tộc thường gắn liền với tên bộ tộc hoặc quốc gia. Hùng Vương từng được nhắc đến với danh xưng Lạc Vương, các Lạc hầu, Lạc tướng đều mang họ Lạc – vốn là tên tộc người Lạc Việt cổ. Cũng theo quy tắc này, Thục Phán có họ Thục do xuất thân từ nước Thục, và Triệu Đà được gọi theo họ Triệu bởi ông đến từ vùng đất nước Triệu.

3. Nguồn gốc tên gọi Hai Bà Trưng

Cùng với chủ đề Hai Bà Trưng họ gì thì tên gọi của Hai Bà Trưng gồm Trưng Trắc và Trưng Nhị cũng là một vấn đề nghiên cứu thú vị. Theo PGS.TS Phạm Quốc Sử, tên gọi Trưng của Hai Bà Trưng thực chất không phải tên gốc. Ông cho rằng từ Trưng có thể bắt nguồn từ “trứng” trong tiếng Việt cổ. Cụ thể, Trưng Trắc ám chỉ “trứng tốt nhất” và Trưng Nhị nghĩa là “trứng tốt nhì”. Theo tác phẩm Danh tướng Việt Nam, tên ban đầu của hai vị nữ anh hùng này là “Trứng Chắc” và “Trứng Nhì”, sau được Hán hóa thành “Trưng Trắc” và “Trưng Nhị”.

GS Nguyễn Khắc Thuần cũng đưa ra quan điểm tương tự, cho rằng trong giai đoạn đầu Công nguyên, người Việt nói chung và Hai Bà Trưng nói riêng vẫn chưa có họ như cách đặt tên hiện nay. Tên mẹ của Hai Bà – Trần Thị Đoan – được cho là sản phẩm của tín ngưỡng dân gian, hình thành trong khoảng thế kỷ XVII – XVIII. Trong khi đó, cái tên Man Thiện lại mang ý nghĩa là“người Man tốt, có thể là cách gọi mang tính miệt thị hoặc phân biệt của người Hán đối với người bản địa.

Tên gọi của hai bà, theo một cách hiểu khác, còn gắn liền với nghề truyền thống của người Việt là dệt lụa. Giống như các vua nhà Trần từng lấy tên theo các loài cá vì gốc gác làm nghề đánh cá, thì Trứng Chắc và Trứng Nhì cũng có thể xuất phát từ văn hóa nghề tằm tang. Trong nghề nuôi tằm, những kén tốt được gọi là kén chắc, kén kém hơn gọi là kén nhì, trứng tằm loại tốt gọi là “trứng chắc”, loại thường hơn là trứng nhì. Do đó, giả thuyết cho rằng tên thật của hai vị nữ vương vô cùng bình dị là Trứng Chắc và Trứng Nhì, và chính các tên này về sau được phiên âm sang Hán tự thành Trưng Trắc và Trưng Nhị.

4. Đôi nét về khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Do phải chịu đựng sự cai trị hà khắc và chính sách đồng hóa nặng nề của chính quyền nhà Đông Hán, các Lạc tướng người Việt tại Giao Chỉ lúc bấy giờ đã liên kết với nhau để tìm cách nổi dậy chống lại ách đô hộ. Trưng Trắc – con gái Lạc tướng huyện Mê Linh – kết duyên cùng Thi Sách, con trai Lạc tướng vùng Chu Diên. Cả hai cùng nuôi chí lớn đánh đuổi quân Hán. Khoảng năm 39 – 40, trước phong trào phản kháng ngày càng lan rộng, Thái thú Tô Định cho người sát hại Thi Sách nhằm dập tắt ý chí phản kháng của người Việt.

Cái chết của Thi Sách càng khiến lòng căm phẫn trong Trưng Trắc và các Lạc tướng bùng lên mãnh liệt. Bà cùng em gái Trưng Nhị trở về vùng Hát Giang (nay thuộc xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội) để tập hợp lực lượng. Sau một thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng, vào tháng 2 năm 40, Hai Bà Trưng chính thức phát động cuộc khởi nghĩa chống lại nhà Đông Hán. Cuộc nổi dậy nhanh chóng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ nhân dân nhiều vùng thuộc Âu Lạc và Nam Việt cũ. Nghĩa quân tiến đánh và chiếm giữ được trị sở Luy Lâu, buộc Tô Định phải tháo chạy về Nam Hải (Trung Quốc).

Cuộc khởi nghĩa lan rộng, khiến các quận như Nam Hải, Nhật Nam, Cửu Chân, Hợp Phố đồng loạt hưởng ứng. Hai Bà Trưng giành được quyền kiểm soát 65 thành trì tại Lĩnh Nam. Sau chiến thắng, Trưng Trắc lên ngôi, xưng hiệu là Trưng Nữ Vương, tức là Vua Trưng.

Tuy nhiên, đến năm 43, nhà Hán điều động đại tướng Mã Viện kéo quân sang đàn áp. Cuộc khởi nghĩa thất bại. Theo truyền thuyết, để giữ trọn khí tiết và lòng trung trinh với đất nước, Hai Bà Trưng đã gieo mình xuống dòng sông Hát Giang tuẫn tiết. Hát Môn – Hát Giang được xem là nơi hai bà dựng cờ khởi nghĩa và cũng là nơi hai bà hóa thân vào cõi vĩnh hằng. Ngày nay, đền Hát Môn, nơi thờ Hai Bà Trưng, đã được công nhận là Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt. Ngôi đền mang vẻ cổ kính, nằm giữa không gian thanh tịnh, phủ bóng bởi những hàng cổ thụ rêu phong.

Đại Việt Sử ký Toàn thư đã ghi nhận Trưng Trắc là một vị vua trong lịch sử dân tộc. Ngoài những ghi chép chính sử, cuộc đời và chiến công của Hai Bà Trưng còn hiện diện trong nhiều ngọc phả và thần phả. Trước sự thiếu thống nhất giữa các nguồn tài liệu, nhiều sử gia đã bổ sung các chi tiết về cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng từ những tài liệu dân gian quý giá ấy.

Tạm kết

Thông qua bài viết, bạn đọc đã có cái nhìn rõ nét hơn về câu hỏi Hai Bà Trưng họ gì, và theo những công trình nghiên cứu gần đây, có thể tạm xác định rằng Hai Bà thuộc dòng họ Lạc. Điều này phản ánh nét đặc trưng trong văn hóa Lạc Việt thời kỳ Đông Sơn, nơi mà hệ thống họ tộc của các bậc anh hùng dân tộc được hình thành và phát triển, góp phần tạo nên truyền thống được gìn giữ và biến đổi qua hàng nghìn năm lịch sử dân tộc.

Một chiếc điện thoại Xiaomi với tầm giá vừa phải trên tay sẽ giúp bạn tra cứu được những thông tin về lịch sử cần thiết bất cứ lúc nào bạn muốn. Đến FPT Shop và lựa chọn những mẫu điện thoại Xiaomi mới nhất với chế độ bảo hành lâu dài và uy tín. Xem các sản phẩm tại đây:

Điện thoại Xiaomi

Xem thêm:

Tổng hợp chi tiết 100+ câu hỏi lịch sử Việt Nam hay nhất có kèm theo đáp án

30/5 là ngày gì? Những dấu mốc lịch sử quan trọng không thể bỏ qua cho ai chưa biết