Khí nhà kính là gì? Nguyên nhân, tác động và giải pháp giảm phát thải

Biến đổi khí hậu đang là mối quan tâm toàn cầu khi hiện tượng nóng lên trái đất diễn ra nhanh chóng. Sự gia tăng lượng khí nhà kính trong bầu khí quyển là nguyên nhân chính dẫn đến hiệu ứng nhà kính, làm thay đổi môi trường sống và tác động trực tiếp đến sức khỏe con người. Cùng FPT Shop tìm hiểu khí nhà kính là gì, nguyên nhân phát sinh và các biện pháp giảm thiểu, giúp doanh nghiệp và cá nhân thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Khí nhà kính là gì?

Khí nhà kính là gì? Khí nhà kính (GHG – Greenhouse Gas) là tập hợp các loại khí có khả năng hấp thụ bức xạ hồng ngoại phản xạ từ bề mặt Trái Đất sau khi được chiếu sáng bởi ánh nắng mặt trời. Chúng giữ lại nhiệt và phân tán trở lại bề mặt, từ đó tạo ra hiệu ứng nhà kính. Những loại khí chính trong nhóm này bao gồm hơi nước, carbon dioxide (CO2), methane (CH4), nitrous oxide (N2O), ozone (O3) và các hợp chất CFC.

Khí nhà kính là gì 1

Theo nhiều nghiên cứu, CO2 có thể tồn tại trong khí quyển hàng trăm năm, ước tính trên 300 năm. Chính sự lưu giữ lâu dài này làm gia tăng hiệu ứng nhà kính, khiến Trái Đất nóng lên và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp hơn.

Tại sao khí nhà kính làm Trái Đất nóng lên?

Khí nhà kính tồn tại lâu trong khí quyển, hoạt động như lớp “chăn” giữ nhiệt. Nhiệt lượng từ bề mặt Trái Đất phát ra không thể thoát ra ngoài, dẫn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu. Hậu quả trực tiếp là nhiệt độ tăng, băng tan nhanh, mực nước biển dâng và thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng dày đặc.

Nguyên nhân phát thải khí nhà kính là gì?

Công nghiệp và năng lượng

Ngành công nghiệp luôn nằm trong nhóm phát thải khí nhà kính lớn nhất. Các lĩnh vực như sản xuất thép, xi măng và hóa chất tiêu thụ khối lượng lớn nhiên liệu hóa thạch, từ than đá, dầu mỏ cho đến khí đốt. Quá trình sản xuất xi măng chẳng hạn, ngoài việc đốt nhiên liệu còn tạo ra CO2 từ phản ứng hóa học khi nung đá vôi.

Các nhà máy nhiệt điện than cũng đóng góp lượng CO2 khổng lồ, bởi mỗi tấn than đốt cháy đều giải phóng hàng tấn khí thải vào khí quyển. Việc phụ thuộc vào nguồn năng lượng truyền thống đang khiến lượng phát thải ngày một tăng, đồng thời kéo dài thời gian tồn tại của khí nhà kính trong khí quyển.

Giao thông vận tải

Trong lĩnh vực giao thông, phương tiện sử dụng xăng và dầu diesel phát ra lượng lớn CO2 và N2O. Tại các thành phố lớn, mật độ xe cộ dày đặc cùng tình trạng kẹt xe kéo dài khiến lượng khí thải tăng cao hơn nhiều lần so với khu vực nông thôn. Không chỉ ô tô, xe máy cũng chiếm tỷ lệ lớn trong tổng lượng phát thải tại Việt Nam.

Tỷ lệ xe điện hiện nay còn thấp, trong khi hạ tầng sạc chưa phát triển đồng bộ, khiến giao thông vẫn tiếp tục là nguồn phát thải trọng yếu. Ngoài khí nhà kính, giao thông còn tạo ra bụi mịn và các chất gây ô nhiễm khác, tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

Nông nghiệp và chăn nuôi

Ngành nông nghiệp, đặc biệt là chăn nuôi gia súc, phát thải methane – loại khí có khả năng giữ nhiệt gấp hơn 20 lần CO2. Hoạt động tiêu hóa của gia súc nhai lại, như bò và cừu, tạo ra methane trong dạ dày, sau đó thải vào không khí.

Bên cạnh đó, sử dụng phân bón hóa học trong trồng trọt sinh ra nitrous oxide, một loại khí nhà kính có sức nóng gấp khoảng 300 lần CO2. Sự gia tăng sản xuất nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu lương thực toàn cầu đồng nghĩa với lượng khí nhà kính từ lĩnh vực này cũng ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương pháp canh tác theo hướng bền vững hơn.

Xây dựng và đô thị

Các khu đô thị hiện đại với nhiều tòa nhà cao tầng và khu dân cư đông đúc tiêu thụ điện năng khổng lồ cho chiếu sáng, làm mát, sưởi ấm và vận hành thiết bị. Việc sử dụng điều hòa nhiệt độ ở mức cao, nhất là trong các tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, góp phần đẩy lượng phát thải CO2 tăng mạnh.

Ngoài ra, các vật liệu xây dựng như xi măng và thép được sử dụng nhiều trong quá trình thi công cũng là nguồn phát thải đáng kể từ giai đoạn sản xuất. Sự bùng nổ xây dựng đô thị nếu không được kiểm soát bằng các giải pháp xanh sẽ khiến tình trạng phát thải khí nhà kính ngày càng nghiêm trọng hơn.

Thực trạng phát thải khí nhà kính hiện nay

Tổng quan toàn cầu

Theo số liệu từ Rhodium Group, Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ là ba quốc gia có mức phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới. Lượng phát thải chủ yếu xuất phát từ các ngành công nghiệp nặng, sản xuất năng lượng dựa vào nhiên liệu hóa thạch và lĩnh vực giao thông vận tải. Đây cũng là những lĩnh vực đang chịu áp lực lớn trong việc chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững.

Nếu xét theo bình quân đầu người, báo cáo của Australian Museum (2023) cho thấy sự khác biệt rõ rệt: Úc, Mỹ và Canada là những quốc gia có lượng phát thải trên đầu người cao nhất, vượt xa mức trung bình toàn cầu. Việt Nam hiện được xếp vào nhóm trung bình với mức phát thải khoảng 2,0 – 5,0 tấn CO2/người/năm.

Thực trạng tại Việt Nam và TP.HCM

Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, mỗi năm thành phố thải ra hơn 50 triệu tấn CO2. Trong đó, khu vực công nghiệp chiếm tới 45%, tiếp theo là các tòa nhà dân cư với khoảng 30%. Đặc biệt, phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn áp đảo, trong khi xe điện mới chiếm chưa đến 0,2% tổng số xe máy lưu thông. Đây là thách thức lớn trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính và cải thiện chất lượng không khí đô thị.

Doanh nghiệp nào cần thực hiện kiểm kê khí nhà kính?

Bộ Tài nguyên và Môi trường đã cập nhật danh mục cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính, bao gồm 2.893 cơ sở năm 2024. Ngành công thương chiếm tỷ trọng lớn nhất với 2.261 cơ sở, tiếp theo là giao thông vận tải, xây dựng, nông nghiệp và tài nguyên môi trường.

Các cơ sở này phải thực hiện đo lường lượng khí nhà kính, lập kế hoạch giảm phát thải hàng năm và báo cáo kết quả cho cơ quan quản lý, nhằm góp phần đạt mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính theo NDCs năm 2030.

Khi nào cần thực hiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính?

Đối với cơ sở phát thải

Luật Bảo vệ môi trường 2020 yêu cầu các cơ sở phát thải khí nhà kính phải xây dựng cơ sở dữ liệu, thực hiện kiểm kê định kỳ hai năm và gửi báo cáo trước ngày 1/12 của kỳ báo cáo. Kế hoạch giảm nhẹ khí nhà kính hàng năm cần được thực hiện nghiêm túc, lồng ghép với chương trình quản lý chất lượng và sản xuất sạch hơn.

Đối với công ty đại chúng

Thông tư số 96/2020/TT-BTC quy định các công ty đại chúng phải lập báo cáo thường niên, công bố thông tin về tổng lượng phát thải, nguồn phát thải chính và các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính trong vòng 110 ngày sau khi kết thúc năm tài chính.

Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính

Ứng dụng năng lượng tái tạo

Năng lượng tái tạo đang được xem là nền tảng quan trọng để thay thế dần nhiên liệu hóa thạch. Các nguồn điện gió, điện mặt trời và thủy điện có ưu thế vì không phát thải CO2 trong quá trình sản xuất điện, đồng thời mang lại hiệu quả lâu dài cho an ninh năng lượng.

Việc đầu tư hạ tầng và công nghệ lưu trữ năng lượng cũng giúp tối ưu việc khai thác, hạn chế sự phụ thuộc vào than đá và dầu mỏ vốn là tác nhân chính gây hiệu ứng nhà kính.

Tối ưu chuỗi cung ứng

Quy trình sản xuất và vận chuyển hàng hóa thường phát thải lượng lớn khí nhà kính, đặc biệt từ hoạt động logistics. Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ số để quản lý vận tải, tối ưu tuyến đường, sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu và hợp tác chặt chẽ với nhà cung cấp thân thiện môi trường. Bằng cách kiểm soát phát thải xuyên suốt chuỗi cung ứng, doanh nghiệp vừa giảm được lượng khí thải vừa nâng cao hình ảnh thương hiệu bền vững.

Thúc đẩy giao thông xanh

Giao thông vận tải chiếm tỷ trọng lớn trong tổng phát thải toàn cầu, nhất là tại các thành phố lớn. Việc phát triển xe điện, khuyến khích phương tiện sử dụng năng lượng sạch và đầu tư hạ tầng trạm sạc sẽ giảm đáng kể khí CO2 và N2O.

Song song đó, mở rộng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, tiện lợi và giá cả hợp lý sẽ thúc đẩy người dân thay đổi thói quen, giảm bớt sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân chạy xăng dầu.

Nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp là một trong những ngành phát thải methane và nitrous oxide cao, đặc biệt từ hoạt động chăn nuôi và sử dụng phân bón hóa học. Việc áp dụng mô hình canh tác hữu cơ, tăng cường sử dụng phân bón sinh học, kết hợp than sinh học vào đất vừa giảm khí thải, vừa cải thiện chất lượng đất và tăng năng suất lâu dài.

Ngoài ra, quản lý chất thải chăn nuôi bằng công nghệ biogas cũng giúp hạn chế lượng methane phát tán vào khí quyển.

Tạm kết

Qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ khí nhà kính là gì, nguồn phát sinh, tác động cũng như những giải pháp cần thiết để giảm phát thải. Nhận thức đúng và hành động kịp thời chính là chìa khóa để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường sống bền vững cho các thế hệ mai sau.

Nếu bạn mong muốn nâng cao chất lượng không khí trong gia đình, máy lọc không khí tại FPT Shop sẽ là lựa chọn đáng đồng hành. Sản phẩm mang đến không gian trong lành, góp phần bảo vệ sức khỏe cho cả nhà. Mời bạn tham khảo ngay dưới đây.

Máy lọc không khí

Xem thêm:

Khí nhà kính là gì? Tìm hiểu nguyên nhân, tác động và cách giảm phát thải hiệu quả