Tìm hiểu năng lực chung và năng lực đặc thù trong chương trình giáo dục tổng thể

Trong hệ thống giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong Chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam, khái niệm năng lực đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt. Một trong những yếu tố cơ bản trong việc phát triển học sinh là năng lực chung và năng lực đặc thù. Vậy năng lực chung và năng lực đặc thù là gì? Cùng FPT Shop tìm hiểu về hai loại năng lực này trong bài viết dưới đây.

Năng lực chung và năng lực đặc thù là gì?

Để hiểu rõ hơn về năng lực chung và năng lực đặc thù, mời các bạn tìm hiểu chi tiết về 5 phẩm chất và từng loại năng lực học sinh trong chương trình giáo dục tổng thể ngay dưới đây:

5 phẩm chất của học sinh

Chương trình giáo dục tổng thể tại Việt Nam đề cao sự phát triển toàn diện của học sinh, bao gồm cả phẩm chất đạo đức. Có năm phẩm chất chính mà học sinh cần rèn luyện, bao gồm: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm.

• Yêu nước: Yêu nước là phẩm chất thiêng liêng, được xây dựng qua bao thế hệ của dân tộc Việt Nam. Được hình thành từ khi tổ tiên ta dựng nước và bảo vệ đất nước, tình yêu quê hương thể hiện qua sự trân trọng thiên nhiên, di sản văn hóa và con người Việt Nam. Yêu nước là biết yêu mảnh đất mình sống, biết gìn giữ và bảo vệ những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Để trẻ hiểu và yêu đất nước, việc học hỏi qua văn học, lịch sử, cảnh đẹp thiên nhiên và các câu chuyện truyền thống là rất cần thiết. Tình yêu đất nước cũng phải được nuôi dưỡng trong môi trường sống đầy yêu thương và hạnh phúc mỗi ngày.
• Nhân ái: Nhân ái là phẩm chất yêu thương, tôn trọng người khác, giúp đỡ những người xung quanh và luôn đối xử tốt với mọi người. Nhân ái cũng là biết yêu cái đẹp, cái thiện và tôn trọng sự khác biệt. Đó là khả năng cảm thông, độ lượng và sẵn sàng tha thứ. Học sinh cần hiểu và áp dụng nhân ái trong cuộc sống hàng ngày, qua các hành động cụ thể như giúp đỡ bạn bè, tôn trọng văn hóa và ý kiến của người khác. Nhân ái là nền tảng xây dựng một xã hội hài hòa và bình đẳng.
• Chăm chỉ: Chăm chỉ là đức tính quan trọng giúp học sinh rèn luyện và phát triển bản thân. Đức tính này thể hiện qua việc học tập miệt mài, chăm chỉ tham gia công việc chung và không ngừng cố gắng học hỏi. Những kỹ năng học tập hàng ngày như chủ động học hỏi, dám đặt câu hỏi và tích cực tham gia vào các hoạt động sẽ giúp trẻ phát triển được phẩm chất này. Bên cạnh đó, việc học qua trải nghiệm và xây dựng nề nếp học tập chủ động cũng là yếu tố giúp học sinh đạt được thành công trong tương lai.
• Trung thực: Trung thực là phẩm chất vô cùng quan trọng, giúp học sinh trở thành những người ngay thẳng, có chính kiến và biết đứng lên bảo vệ sự thật. Trung thực là nói ra những điều đúng đắn, là biết nhận lỗi và sửa sai. Từ khi còn nhỏ, học sinh cần được rèn luyện tính thật thà qua các hoạt động học tập không áp lực, khuyến khích các em bày tỏ quan điểm trong các cuộc thảo luận, hội thảo, hoặc tranh biện. Môi trường học tập cởi mở và không nặng nề về điểm số sẽ giúp các em tự tin thể hiện bản thân và hình thành tính cách trung thực ngay từ khi còn nhỏ.
• Trách nhiệm: Trách nhiệm là phẩm chất cuối cùng trong chương trình giáo dục tổng thể, là sự nhận thức và cam kết với nhiệm vụ, công việc mà mình thực hiện. Học sinh có trách nhiệm là những người biết chịu trách nhiệm với hành động của mình, không đổ lỗi cho hoàn cảnh. Trách nhiệm được thể hiện qua việc học hành chăm chỉ, giữ gìn kỷ luật và tham gia tích cực vào các hoạt động tập thể. Khi học sinh rèn luyện được phẩm chất này, các em sẽ trưởng thành hơn và có khả năng đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Năng lực chung

Năng lực chung có thể được hiểu là những năng lực cơ bản, thiết yếu mà mỗi học sinh cần có để có thể thành công trong học tập và trong cuộc sống. Đây là những năng lực nền tảng giúp học sinh phát triển mọi lĩnh vực khác trong chương trình học. Ba năng lực chung chủ yếu được công nhận trong Chương trình giáo dục phổ thông bao gồm: tự chủ và tự học, kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm và khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo. Những năng lực này là chìa khóa để mở rộng mối quan hệ và phát triển bản thân trong môi trường xã hội.

• Tự chủ và tự học: Đây là năng lực cơ bản giúp học sinh tự giác, chủ động trong việc học tập. Năng lực này yêu cầu học sinh có khả năng tự lập kế hoạch, quản lý thời gian học tập và tìm kiếm kiến thức mới một cách độc lập. Tự chủ và tự học không chỉ là việc học kiến thức mà còn là sự phát triển các kỹ năng mềm như tự nhận thức, tự giải quyết vấn đề và xây dựng thói quen học tập suốt đời.
• Kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm: Đây là năng lực thiết yếu trong môi trường học tập hiện nay, nơi mà làm việc theo nhóm và khả năng giao tiếp hiệu quả có vai trò rất quan trọng. Học sinh cần biết cách lắng nghe, trao đổi ý tưởng, giải quyết mâu thuẫn và làm việc nhóm một cách hiệu quả để hoàn thành nhiệm vụ chung.
• Giải quyết vấn đề sáng tạo: Năng lực này đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy linh hoạt, sáng tạo khi gặp phải các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Học sinh cần biết cách tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau và tìm ra những giải pháp tối ưu, sáng tạo để giải quyết những khó khăn.

Năng lực đặc thù

Trong khi năng lực chung là nền tảng, thì năng lực đặc thù là những năng lực chuyên môn giúp học sinh phát triển trong các lĩnh vực cụ thể như ngôn ngữ, tính toán, khoa học, công nghệ, thẩm mỹ, thể chất… Những năng lực này giúp học sinh nắm vững kiến thức, phát huy sở trường của bản thân, từ đó mở rộng khả năng thực tiễn và nghề nghiệp sau này.

• Năng lực ngôn ngữ: Đây là năng lực giúp học sinh phát triển khả năng nói, viết và hiểu ngôn ngữ. Một học sinh có năng lực ngôn ngữ tốt sẽ biết cách diễn đạt, giao tiếp rõ ràng và hiệu quả, đồng thời phát triển khả năng đọc hiểu và viết sáng tạo. Năng lực ngôn ngữ là yếu tố quan trọng giúp học sinh thành công trong mọi lĩnh vực học tập.
• Năng lực tính toán: Đây là năng lực cần thiết đối với các môn học như toán học, vật lý và các môn khoa học kỹ thuật. Học sinh có năng lực tính toán tốt có thể thực hiện các phép toán chính xác và nhanh chóng, đồng thời áp dụng các phương pháp giải toán vào thực tế để giải quyết các vấn đề có liên quan đến toán học.
• Năng lực khoa học: Năng lực này giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, phân tích và nghiên cứu các hiện tượng khoa học. Học sinh có năng lực khoa học tốt sẽ biết cách sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để giải quyết các vấn đề trong học tập và trong thực tiễn.
• Năng lực công nghệ: Trong thế kỷ 21, công nghệ đóng vai trò quan trọng trong tất cả các lĩnh vực. Học sinh có năng lực công nghệ sẽ biết cách sử dụng các công cụ công nghệ để hỗ trợ học tập, nghiên cứu và phát triển bản thân.
• Năng lực tin học: Năng lực tin học giúp học sinh phát triển kỹ năng sử dụng máy tính và các phần mềm tin học cơ bản. Đây là năng lực thiết yếu trong thời đại công nghệ thông tin, giúp học sinh không chỉ nâng cao khả năng làm việc mà còn phát triển tư duy logic, giải quyết vấn đề thông qua các công cụ phần mềm.
• Năng lực thẩm mỹ: Đây là năng lực giúp học sinh cảm nhận và đánh giá các giá trị thẩm mỹ trong các lĩnh vực nghệ thuật như âm nhạc, mỹ thuật, văn học. Học sinh có năng lực thẩm mỹ tốt sẽ có khả năng sáng tạo và thể hiện cảm xúc của bản thân qua các sản phẩm nghệ thuật.
• Năng lực thể chất: Năng lực thể chất giúp học sinh duy trì sức khỏe, phát triển các kỹ năng vận động, tham gia vào các hoạt động thể thao và rèn luyện thể lực. Học sinh có năng lực thể chất tốt sẽ biết cách chăm sóc sức khỏe, rèn luyện cơ thể và tham gia vào các hoạt động thể thao một cách hiệu quả.

Mẫu nhận xét theo Thông tư 27 về năng lực chung

Tự chủ và tự học:

• Em có ý thức tự giác cao trong học tập và luôn tự thực hiện tốt các nhiệm vụ học tập.
• Em biết cách đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời, thể hiện khả năng tự học tốt.
• Em cần có ý thức tự giác hơn trong học tập và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp khó khăn từ bạn bè hoặc thầy cô.

Giao tiếp và hợp tác:

• Em biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của bạn rất tốt, thể hiện khả năng giao tiếp hiệu quả.
• Em có khả năng phối hợp nhóm để hoàn thành tốt nhiệm vụ chung, luôn hỗ trợ các bạn trong quá trình làm việc nhóm.
• Em cần cải thiện khả năng hợp tác và lắng nghe người khác hơn nữa trong các tình huống nhóm.

Giải quyết vấn đề và sáng tạo:

• Em có khả năng sáng tạo và nhanh chóng thực hiện các bài tập, biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tế.
• Em biết cách giải quyết vấn đề một cách hợp lý và hiệu quả trong học tập.
• Em cần phát huy khả năng giải quyết vấn đề một cách sáng tạo hơn và cải thiện khả năng đưa ra giải pháp mới mẻ, độc đáo.

Xem thêm: Lớp 7 bao nhiêu tuổi? Bật mí cách tính nhanh tuổi học sinh chính xác nhất

Mẫu nhận xét theo Thông tư 27 về năng lực đặc thù

Năng lực ngôn ngữ:

• Em mô tả rõ ràng sự vật, sự việc qua ngôn ngữ nói và viết, thể hiện sự phát triển trong năng lực ngôn ngữ.
• Em biết sử dụng từ ngữ phù hợp, thể hiện ý tưởng mạch lạc và dễ hiểu trong các bài thuyết trình và bài viết.
• Em cần cải thiện khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ viết, đặc biệt là trong việc tạo ra các đoạn văn có sự liên kết chặt chẽ.

Năng lực tính toán:

• Em có năng lực tính toán tốt, thực hiện các phép tính nhanh chóng và chính xác.
• Em biết áp dụng các phương pháp tính toán vào giải quyết bài tập thực tế, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về kiến thức toán học.
• Em cần rèn luyện thêm kỹ năng tính toán nâng cao để nâng cao hiệu quả giải quyết các bài tập khó hơn.

Năng lực khoa học:

• Em có khả năng quan sát và phân tích các hiện tượng khoa học một cách chi tiết và chính xác.
• Em biết vận dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn một cách hiệu quả.
• Em cần phát huy hơn nữa khả năng nghiên cứu và khám phá những vấn đề khoa học phức tạp hơn, tạo ra những kết luận có giá trị.

Năng lực công nghệ:

• Em biết sử dụng các công cụ công nghệ cơ bản để hỗ trợ học tập và nghiên cứu.
• Em có khả năng tìm kiếm và xử lý thông tin trên Internet một cách nhanh chóng và hiệu quả.
• Em cần cải thiện kỹ năng sử dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề thực tế, đặc biệt là việc áp dụng công nghệ trong các môn học thực hành.

Năng lực tin học:

• Em sử dụng thành thạo các phần mềm tin học cơ bản như Word, Excel và PowerPoint.
• Em biết lập trình và tạo ra các sản phẩm tin học đơn giản, có thể giải quyết các bài toán qua phần mềm.
• Em cần cải thiện kỹ năng bảo mật thông tin và sử dụng Internet an toàn để bảo vệ dữ liệu cá nhân và tránh các nguy cơ trên mạng.

Năng lực thẩm mỹ:

• Em có khả năng cảm nhận và thể hiện cái đẹp qua các sản phẩm nghệ thuật như vẽ tranh, âm nhạc, hay văn học.
• Em biết sáng tạo và thể hiện ý tưởng qua các hoạt động nghệ thuật, thể hiện sự phát triển trong tư duy thẩm mỹ.
• Em cần cải thiện khả năng đánh giá và nhận xét các tác phẩm nghệ thuật một cách tinh tế hơn, đặc biệt trong việc phân tích chi tiết các yếu tố nghệ thuật.

Năng lực thể chất:

• Em có khả năng thực hiện các bài tập thể dục thể thao một cách chính xác và hiệu quả, thể hiện sự phát triển thể chất toàn diện.
• Em biết giữ gìn sức khỏe và rèn luyện thể lực thường xuyên, tham gia tích cực vào các hoạt động thể thao trong lớp học.
• Em thể hiện tinh thần đồng đội và hợp tác tốt trong các hoạt động thể thao, biết cách động viên và hỗ trợ bạn bè trong quá trình thi đấu.

Lời kết

Năng lực chung và năng lực đặc thù là hai khái niệm quan trọng trong giáo dục hiện nay. Trong đó, năng lực chung giúp học sinh phát triển các kỹ năng sống cơ bản, còn năng lực đặc thù giúp học sinh chuyên sâu vào các lĩnh vực cụ thể. Cả hai loại năng lực này đều có vai trò quan trọng trong việc hình thành những con người toàn diện, sẵn sàng đối mặt với những thách thức trong cuộc sống và công việc. Chương trình giáo dục phổ thông hiện nay tập trung vào việc phát triển cả năng lực chung và năng lực đặc thù để giúp học sinh có thể phát triển toàn diện, từ đó đạt được thành công trong tương lai.

Hiện nay, tại FPT Shop có rất nhiều mẫu laptop hỗ trợ học sinh học tập tốt hơn trong các môn như tin học và công nghệ, cũng như giúp tìm kiếm thêm nhiều thông tin liên quan đến tài liệu học tập các môn hiệu quả. Nếu bạn đang cần mua một chiếc laptop phục vụ học tập, hãy đến FPT Shop nhé.

Tìm hiểu thêm dòng laptop Asus giá rẻ tại đây:

• Laptop Asus.

Xem thêm:

• Các kỹ năng cần có trong CV để gây ấn tượng và chinh phục nhà tuyển dụng
• Kỹ năng cứng là gì? Bí quyết rèn luyện và ứng dụng vào công việc thực tế
• Phẩm chất là gì? Hiểu đúng về phẩm chất con người và cách xây dựng thành công từ bên trong