Nghèo đa chiều là gì? Tiêu chí xác định hộ nghèo

Nghèo đa chiều là gì? Đây là khái niệm ngày càng được nhắc đến nhiều trong các chương trình giảm nghèo và an sinh xã hội tại Việt Nam hiện nay. Việc hiểu rõ “nghèo đa chiều là gì” không chỉ giúp người dân nhận diện đúng tình trạng kinh tế – xã hội của mình, mà còn giúp cơ quan chức năng xác định chính xác đối tượng cần hỗ trợ để xây dựng các chính sách giảm nghèo hiệu quả, công bằng và bền vững hơn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về tiêu chí xác định hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025.

Nghèo đa chiều là gì?

Nghèo đa chiều là tình trạng mà con người không được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu cơ bản thiết yếu trong cuộc sống như: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh, thông tin,... Dù một cá nhân hoặc hộ gia đình có thể không được xếp vào diện nghèo theo tiêu chí thu nhập, họ vẫn có thể rơi vào tình trạng nghèo đa chiều nếu thiếu hụt nghiêm trọng trong một hoặc nhiều lĩnh vực trên.

Khác với cách tiếp cận truyền thống chỉ dựa vào thu nhập, nghèo đa chiều là một phương pháp tiếp cận mới, mang tính toàn diện hơn, nhằm xác định đúng và đủ các đối tượng thực sự cần hỗ trợ. Việc sử dụng chuẩn nghèo đa chiều giúp hạn chế tình trạng bỏ sót những người “nghèo không thấy bằng tiền”, từ đó xây dựng chính sách giảm nghèo bền vững và nhân văn hơn.

Chuẩn nghèo đa chiều gồm những tiêu chí gì?

Tại Việt Nam, chuẩn nghèo đa chiều là hệ thống tiêu chí được sử dụng để xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo theo hướng tiếp cận toàn diện hơn, không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Theo quy định hiện hành, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 bao gồm 2 nhóm tiêu chí chính:

Tiêu chí về thu nhập

Mức thu nhập bình quân đầu người/tháng để xác định chuẩn nghèo được quy định như sau:

Khu vực nông thôn: dưới 1.500.000 đồng/người/tháng
Khu vực thành thị: dưới 2.000.000 đồng/người/tháng

Các hộ có mức thu nhập dưới ngưỡng này sẽ được xem xét là hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo tùy theo mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội đi kèm.

Tiêu chí về mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản

Bao gồm 6 dịch vụ xã hội cơ bản, cụ thể:

Việc làm
Y tế
Giáo dục
Nhà ở
Nước sinh hoạt và vệ sinh
Thông tin.

Để đo lường mức độ thiếu hụt trong các dịch vụ trên, nhà nước sử dụng 12 chỉ số cụ thể, gồm:

Việc làm của người lao động trong hộ
Số lượng người phụ thuộc trong hộ
Tình trạng dinh dưỡng
Tham gia bảo hiểm y tế
Trình độ học vấn của người lớn
Tình trạng đi học đúng độ tuổi của trẻ em
Chất lượng nhà ở
Diện tích nhà ở bình quân đầu người
Nguồn nước sinh hoạt
Nhà tiêu hợp vệ sinh
Khả năng sử dụng dịch vụ viễn thông
Phương tiện tiếp cận thông tin (tivi, radio, điện thoại thông minh,...)

Mỗi hộ gia đình sẽ được đánh giá dựa trên mức độ thiếu hụt trong các chỉ số này. Khi kết hợp với tiêu chí thu nhập, nhà nước sẽ xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo hoặc hộ thoát nghèo để có chính sách hỗ trợ phù hợp.

Các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trong chuẩn nghèo đa chiều

Theo quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP, mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản được đo lường qua 12 chỉ số cụ thể, chia thành 6 nhóm lĩnh vực. Cụ thể như sau:

1. Việc làm

Việc làm: Hộ có ít nhất một người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng không có việc làm; hoặc có việc làm công ăn lương nhưng không có hợp đồng lao động.

(Lưu ý: xem xét tính ổn định và thường xuyên của việc làm.)

Người phụ thuộc trong hộ: Hộ có tỷ lệ người phụ thuộc (trẻ em dưới 16 tuổi, người cao tuổi, người khuyết tật đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng) chiếm trên 50% tổng số nhân khẩu.

2. Y tế

Dinh dưỡng: Hộ có ít nhất một trẻ em dưới 16 tuổi bị suy dinh dưỡng (theo chiều cao hoặc cân nặng so với độ tuổi).

Bảo hiểm y tế: Hộ có ít nhất một người từ 6 tuổi trở lên chưa tham gia hoặc không có thẻ bảo hiểm y tế.

3. Giáo dục

Trình độ học vấn của người lớn: Hộ có ít nhất một người từ 16 đến 30 tuổi không có bằng cấp, chứng chỉ đào tạo phù hợp với độ tuổi hoặc chưa từng tham gia các khóa đào tạo nghề, giáo dục chính quy.

Tình trạng đi học của trẻ em: Hộ có ít nhất một trẻ từ 3 tuổi đến dưới 16 tuổi không được học đúng cấp học theo độ tuổi.
Ví dụ:

Trẻ từ 3 - 6 tuổi chưa tiếp cận giáo dục mầm non
Trẻ từ 6 - 12 tuổi chưa học tiểu học
Trẻ từ 12 - 16 tuổi chưa học trung học cơ sở

4. Nhà ở

Chất lượng nhà ở: Hộ đang sống trong nhà không bền chắc. Tức là trong 3 kết cấu chính (tường, cột, mái), có ít nhất 2 kết cấu làm bằng vật liệu không bền chắc.

Diện tích nhà ở bình quân: Hộ có diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới 8m².

5. Nước sinh hoạt và vệ sinh

Nguồn nước sinh hoạt: Hộ không có khả năng tiếp cận các nguồn nước sạch như: nước máy, giếng khoan, giếng đào được bảo vệ, nước khe suối có che chắn, nước mưa hoặc nước đóng chai.

Nhà tiêu hợp vệ sinh: Hộ không sử dụng hố xí, nhà tiêu thuộc nhóm hợp vệ sinh như: tự hoại, bán tự hoại, thấm dội nước, VIP (có ống thông hơi), hoặc hố xí có hai ngăn.

6. Thông tin

Sử dụng dịch vụ viễn thông: Không có thành viên nào trong hộ sử dụng Internet (không có kết nối internet tại nhà hoặc không sử dụng dữ liệu di động).

Phương tiện tiếp cận thông tin: Hộ không sở hữu bất kỳ thiết bị nào phục vụ việc tiếp cận thông tin. Bao gồm:

Thiết bị dùng chung: Tivi, radio, máy tính bàn, điện thoại cố định.
Thiết bị cá nhân: Laptop, máy tính bảng, điện thoại thông minh.

Nếu hộ gia đình rơi vào một hoặc nhiều chỉ số thiếu hụt nói trên, kết hợp với ngưỡng thu nhập theo khu vực, sẽ được xác định là hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025.

Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025

Căn cứ theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 07/2021/NĐ-CP, chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ có mức sống trung bình giai đoạn 2022–2025 (áp dụng đến hết năm 2025) được xác định dựa trên hai tiêu chí chính: thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.

1. Chuẩn hộ nghèo

Tại khu vực nông thôn: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1.500.000 đồng trở xuống và đồng thời thiếu hụt từ 03 chỉ số trở lên trong nhóm 12 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.
Tại khu vực thành thị: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2.000.000 đồng trở xuống và đồng thời thiếu hụt từ 03 chỉ số trở lên.

2. Chuẩn hộ cận nghèo

Tại khu vực nông thôn: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1.500.000 đồng trở xuống, nhưng chỉ thiếu hụt dưới 03 chỉ số.
Tại khu vực thành thị: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2.000.000 đồng trở xuống, và cũng thiếu hụt dưới 03 chỉ số.

3. Chuẩn hộ có mức sống trung bình

Tại khu vực nông thôn: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1.500.000 đồng đến 2.250.000 đồng.
Tại khu vực thành thị: Hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Ghi nhớ:

Chuẩn nghèo đa chiều không chỉ xét đến thu nhập, mà còn kết hợp với việc đánh giá khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như: việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.
Việc xác định đúng đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo giúp Nhà nước phân bổ chính sách hỗ trợ an sinh xã hội hiệu quả, công bằng và bền vững.

Kết luận

Tóm lại, câu hỏi “nghèo đa chiều là gì?” đã được làm rõ thông qua các tiêu chí cụ thể về thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. Chuẩn nghèo đa chiều không chỉ là thước đo thu nhập mà còn là công cụ phản ánh mức sống và điều kiện tiếp cận các nhu cầu thiết yếu của người dân. Việc áp dụng phương pháp đo lường nghèo đa chiều giúp quá trình xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo trở nên chính xác và toàn diện hơn, từ đó giúp Nhà nước thực hiện tốt hơn các chính sách an sinh, hỗ trợ đúng người – đúng nhu cầu. Đây chính là hướng đi nhân văn và bền vững trong công cuộc giảm nghèo tại Việt Nam hiện nay.

Theo chuẩn nghèo đa chiều, việc thiếu thiết bị truy cập Internet hoặc không có phương tiện tiếp cận thông tin là một trong những thiếu hụt phổ biến. Trang bị điện thoại thông minh, tablet hoặc laptop học tập không chỉ giúp bạn vượt qua rào cản này mà còn nâng cao chất lượng sống mỗi ngày. Xem ngay danh sách sản phẩm phù hợp với học sinh, sinh viên và người thu nhập thấp.

Điện thoại

Xem thêm:

Nghèo đa chiều là gì? Tiêu chí xác định hộ nghèo theo chuẩn mới giai đoạn 2022 - 2025