Aptomat là gì? Chức năng, phân loại và cách chọn Aptomat phù hợp

Aptomat là thiết bị quen thuộc trong hệ thống điện dân dụng, thường xuất hiện trong tủ điện tổng, từng phòng hoặc khu vực sử dụng thiết bị công suất lớn. Thiết bị này giúp ngắt mạch tự động khi xảy ra sự cố nhằm hạn chế rủi ro về điện. Trong bài viết này, FPT Shop sẽ cùng bạn tìm hiểu Aptomat là gì, công dụng của Aptomat, các loại phổ biến và những lưu ý khi lựa chọn cho hệ thống điện gia đình.

Aptomat là gì?

Aptomat là thiết bị đóng ngắt điện tự động có khả năng ngắt mạch khi phát hiện dòng điện vượt quá mức an toàn. Thiết bị này hoạt động tương tự công tắc điện nhưng được tích hợp thêm chức năng bảo vệ mạch điện khỏi sự cố.

Khi xảy ra quá tải, đoản mạch hoặc rò điện, Aptomat sẽ tự động ngắt nguồn nhằm giảm nguy cơ cháy nổ và hạn chế hư hỏng thiết bị điện trong gia đình.

Khác với cầu chì truyền thống phải thay mới sau khi đứt, Aptomat có thể sử dụng lại sau khi sự cố được xử lý. Đây là lý do thiết bị này được ứng dụng rộng rãi trong hệ thống điện hiện đại.

Hiện nay, Aptomat xuất hiện trong nhiều hệ thống điện dân dụng, văn phòng, nhà xưởng hoặc công trình công nghiệp với nhiều mức công suất khác nhau.

Cấu tạo chung của Aptomat

Có rất nhiều loại Aptomat nhưng chúng thường có cấu tạo giống nhau gồm hai cấp tiếp điểm (tiếp điểm chính và hồ quang) hoặc ba tiếp điểm (tiếp điểm chính, tiếp điểm phụ và hồ quang). Khi mạch điện được đóng lại, các tiếp điểm sẽ lần lượt đóng từ hồ quang tới tiếp điểm phụ và tiếp điểm chính là sau cùng. Nếu như mạch điện bị ngắt, quá trình mở các tiếp điểm sẽ ngược lại.

Thiết kế như vậy để đảm bảo rằng hiện tượng hồ quang điện sẽ chỉ xảy ra trên một tiếp điểm, do vậy bảo vệ được các tiếp điểm còn lại và toàn bộ hệ thống điện. Đối với các Aptomat có ba cấp tiếp điểm, tiếp điểm chính sẽ được bảo vệ tốt hơn vì nó được ngăn cách với tiếp điểm hồ quang qua tiếp điểm phụ.

Aptomat là gì 2

Ngoài ra, Aptomat còn có các bộ phận cơ bản là dập hồ quang, cơ cấu truyền động cắt và móc bảo vệ. Dập hồ quang thường có hai kiểu là nửa kín hoặc nửa hở. Cơ cấu truyền động cắt có thể được điều khiển bằng tay hoặc cơ điện. Cuối cùng, móc bảo vệ có hai kiểu là rơ le hoặc điện từ.

Nguyên lý làm việc của Aptomat là gì?

Tất cả các hệ thống Aptomat đều có nguyên lý làm việc giống nhau. Các móc bảo vệ sẽ làm nhiệm vụ ngắt mạch khi phát hiện tình trạng lỗi xảy ra trong hệ thống điện. Nếu một dòng điện chạy qua các tiếp điểm thay đổi đột ngột, từ trường tạo ra trên lò xo (điện áp quá thấp) sẽ bị giảm hoặc lò xo bị nóng lên quá mức (điện áp cao) khiến các tiếp điểm bị mở ra và dòng điện bị ngắt.

Aptomat là gì 3

Đối với các Aptomat sử dụng trong gia đình (dòng điện định mức không lớn hơn 600 A), người dùng sẽ phải sử dụng tay để điều khiển thiết bị hoạt động trở lại. Mặt khác, một số mẫu Aptomat dành cho hệ thống điện có dòng cao hơn (lên tới 1000 A) thường có cơ chế điều khiển bằng điện từ.

Sau khi hiện tượng ngắn mạch xảy ra được một thời gian, các lò xo trong móc bảo vệ sẽ trở lại trạng thái bình thường để các tiếp điểm có thể tiếp xúc lại với nhau, cho phép dòng điện tiếp tục đi qua.

Các tiếp điểm của Aptomat thường được làm bằng đồng hoặc hợp kim đồng, hợp kim bạc và các vật liệu dẫn điện tốt khác. Tuổi thọ sử dụng của tiếp điểm bị giới hạn bởi số lần tiếp xúc với hiện tượng hồ quang điện khi ngắt/ mở dòng điện. Khi các tiếp điểm bị ăn mòn, chúng sẽ cần được thay thế để Aptomat có thể hoạt động ổn định.

Aptomat dùng để làm gì?

Sau khi hiểu Aptomat là gì, người dùng cũng cần biết vai trò thực tế của thiết bị này trong mạng lưới điện.

Bảo vệ hệ thống điện khỏi quá tải

Khi nhiều thiết bị hoạt động cùng lúc vượt mức chịu tải của dây điện, Aptomat sẽ tự động ngắt mạch để hạn chế nguy cơ quá nhiệt.

Cơ chế này giúp giảm nguy cơ cháy nổ và bảo vệ các thiết bị điện trong gia đình.

Hạn chế sự cố đoản mạch

Đoản mạch là tình trạng dòng điện tăng đột ngột do chập điện giữa các dây dẫn.

Khi phát hiện dòng điện bất thường, Aptomat sẽ nhanh chóng cắt nguồn nhằm hạn chế hư hỏng cho hệ thống điện.

Bảo vệ người sử dụng

Một số loại Aptomat hiện đại còn tích hợp chức năng chống rò điện để giảm nguy cơ điện giật.

Thiết bị này đặc biệt cần thiết ở khu vực nhà bếp, nhà tắm hoặc nơi có độ ẩm cao.

Phân loại Aptomat phổ biến hiện nay

Trên thị trường hiện có nhiều loại Aptomat với cấu tạo và chức năng khác nhau.

Phân loại theo cấu tạo và nguyên lý hoạt động

MCB là loại Aptomat có kích thước nhỏ gọn, thường dùng trong hệ thống điện dân dụng. Thiết bị này chủ yếu bảo vệ mạch điện trước tình trạng quá tải và đoản mạch.

MCCB có kích thước lớn hơn và phù hợp với hệ thống điện công nghiệp hoặc nơi sử dụng dòng điện cao. Loại này có khả năng chịu dòng ngắn mạch lớn hơn MCB.

Phân loại theo chức năng bảo vệ

Aptomat thông thường gồm MCB và MCCB với chức năng chính là chống quá tải và chập điện.

RCCB là Aptomat chống dòng rò, có khả năng ngắt điện khi phát hiện rò rỉ điện nhằm giảm nguy cơ điện giật.

RCBO kết hợp cả bảo vệ quá tải và chống rò điện trong cùng một thiết bị.

Phân loại theo số cực

Aptomat 1P thường dùng cho hệ thống điện 1 pha và bảo vệ dây pha.
Aptomat 2P bảo vệ cả dây pha và dây trung tính.
Các loại 3P hoặc 4P thường xuất hiện trong hệ thống điện 3 pha tại nhà xưởng hoặc công trình công nghiệp.

Cách chọn Aptomat phù hợp cho gia đình

Tính toán công suất tiêu thụ

Trước khi chọn Aptomat, người dùng nên tính tổng công suất các thiết bị điện trong gia đình như tủ lạnh, máy lạnh, quạt hoặc lò vi sóng.

Từ tổng công suất, bạn có thể xác định mức dòng điện phù hợp để chọn thiết bị bảo vệ tương ứng.

Chọn dòng điện định mức phù hợp

Nếu gia đình sử dụng ít thiết bị công suất lớn, Aptomat tổng từ 32 A đến 40 A thường đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng.

Với hệ thống điện có nhiều thiết bị công suất cao, người dùng có thể cân nhắc mức 50 A đến 63 A để đảm bảo khả năng chịu tải.

Sử dụng Aptomat chống dòng rò

Các khu vực có độ ẩm cao như nhà bếp hoặc phòng tắm nên sử dụng RCCB để tăng độ an toàn.

Thiết bị này giúp ngắt điện nhanh khi phát hiện dòng rò bất thường.

Chọn thương hiệu uy tín

Những thương hiệu như Schneider, Panasonic hoặc Siemens thường có sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn và độ ổn định cao.

Người dùng nên chọn mua tại cửa hàng chính hãng để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Những lưu ý khi sử dụng Aptomat

Kiểm tra định kỳ

Hệ thống điện nên được kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu quá tải hoặc xuống cấp.

Nếu Aptomat thường xuyên tự ngắt, người dùng cần kiểm tra lại thiết bị điện hoặc dây dẫn trong nhà.

Không dùng vượt công suất

Việc cắm quá nhiều thiết bị điện vào cùng một đường dây có thể khiến hệ thống quá tải.

Người dùng nên phân chia thiết bị hợp lý để hạn chế nguy cơ sự cố điện.

Thay thế khi thiết bị xuống cấp

Sau thời gian dài sử dụng, Aptomat có thể giảm độ nhạy hoặc hoạt động không còn ổn định.

Nếu thiết bị xuất hiện dấu hiệu cháy sém, lỏng hoặc ngắt điện bất thường, người dùng nên thay mới để đảm bảo an toàn.

Tạm kết

Khi hiểu rõ Aptomat là gì, người dùng sẽ dễ nhận biết vai trò quan trọng của thiết bị này trong hệ thống điện gia đình. Aptomat giúp ngắt mạch khi xảy ra quá tải, ngắn mạch hoặc rò điện tùy từng loại, từ đó hỗ trợ bảo vệ thiết bị và người sử dụng. Việc chọn đúng thông số, lắp đặt đúng kỹ thuật và kiểm tra định kỳ sẽ giúp hệ thống điện hoạt động an toàn hơn.

Bên cạnh Aptomat, ổ cắm điện chất lượng cũng góp phần giúp quá trình sử dụng thiết bị trong gia đình an toàn và tiện lợi hơn. FPT Shop hiện có nhiều mẫu ổ cắm điện chính hãng, thiết kế đa dạng, hỗ trợ nhiều nhu cầu kết nối hằng ngày. Ghé FPT Shop để tham khảo thêm các mẫu ổ cắm điện phù hợp với không gian sử dụng của bạn.

Xem thêm:

Aptomat là gì? Chức năng, phân loại và cách chọn Aptomat phù hợp cho gia đình