Tác dụng của dấu gạch ngang là gì? Khám phá cách sử dụng đúng và những điều thú vị ít ai biết

Trong ngôn ngữ viết, dấu câu đóng vai trò quan trọng trong việc giúp câu văn trở nên rõ ràng, mạch lạc và tránh những hiểu lầm không đáng có. Một trong những dấu câu thường xuyên xuất hiện nhưng hay bị nhầm lẫn về cách sử dụng chính là dấu gạch ngang (–). Dù đơn giản, dấu gạch ngang lại có nhiều tác dụng quan trọng mà không phải ai cũng nắm vững.

Vậy thì tác dụng của dấu gạch ngang là gì? Khi nào nên dùng dấu gạch ngang thay vì dấu gạch nối? Và làm thế nào để tránh các lỗi sai thường gặp? Hãy cùng FPT Shop khám phá chi tiết trong bài viết sau.

Dấu gạch ngang là gì?

Dấu gạch ngang (-) là một trong những dấu câu quen thuộc trong tiếng Việt, xuất hiện phổ biến trong nhiều dạng văn bản khác nhau. Tác dụng của dấu gạch ngang là đánh dấu thành phần chú thích, giúp người đọc dễ dàng nhận biết thông tin bổ sung trong câu. Ngoài ra, dấu câu này còn được dùng để liên kết các từ hoặc cụm từ, diễn đạt sự liệt kê một cách rõ ràng, mạch lạc hơn.

Mặc dù có vẻ đơn giản, nhưng nếu không sử dụng đúng cách, dấu gạch ngang có thể làm câu văn trở nên khó hiểu hoặc thậm chí làm thay đổi ý nghĩa mà người viết muốn truyền tải. Nhiều người thường nhầm lẫn giữa dấu gạch ngang và dấu gạch nối (_), mặc dù chúng có công dụng hoàn toàn khác nhau.

Dấu gạch ngang thường xuất hiện trong văn bản để phân tách, nhấn mạnh nội dung hoặc tạo khoảng cách giữa các phần của câu. Ngược lại, dấu gạch nối lại có nhiệm vụ kết nối các từ ghép hoặc tên riêng, đảm bảo tính liền mạch trong ngữ nghĩa. Chính vì vậy, việc phân biệt và sử dụng đúng hai loại dấu này là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và rõ ràng của câu văn.

So sánh giữa dấu gạch ngang và dấu gạch nối

Mặc dù có hình thức khá giống nhau, dấu gạch ngang (–) và dấu gạch nối (-) có công dụng hoàn toàn khác biệt trong văn viết. Việc sử dụng không đúng có thể làm thay đổi ý nghĩa của câu, dẫn đến sự hiểu nhầm không mong muốn. Vì vậy, nắm rõ sự khác biệt giữa hai dấu này là điều cần thiết để đảm bảo tính chính xác trong diễn đạt.

• Dấu gạch ngang (–): Dùng để đánh dấu lời thoại, tách biệt thành phần chú thích, liệt kê hoặc biểu thị quan hệ giữa các từ.
• Dấu gạch nối (-): Dùng để nối các yếu tố trong một từ ghép hoặc một thuật ngữ mượn từ tiếng nước ngoài.

Ví dụ:

• "Hà Nội – thủ đô của Việt Nam – có nhiều địa danh nổi tiếng." (Dấu gạch ngang để chú thích)
• "Máy bay Boeing-747 là một trong những mẫu máy bay thương mại phổ biến." (Dấu gạch nối dùng trong tên gọi)

Tác dụng của dấu gạch ngang khi sử dụng trong câu văn

Đánh dấu thành phần chú thích

Tác dụng của dấu gạch ngang là để tách phần giải thích hoặc chú thích trong câu, giúp câu văn rõ nghĩa hơn mà không làm gián đoạn mạch câu chính.

Ví dụ:

• "Tác phẩm Truyện Kiều – kiệt tác của Nguyễn Du – có giá trị văn học to lớn."
• "Bức tranh này – do họa sĩ nổi tiếng vẽ – có giá trị rất cao."

Đánh dấu lời thoại trong hội thoại

Trong văn bản có hội thoại, dấu gạch ngang được dùng để đánh dấu lời nói của nhân vật.

Ví dụ:

• – Hôm nay bạn có đi học không?
• – Tớ có, nhưng đến muộn một chút.

Liệt kê các ý trong câu

Tác dụng của dấu gạch ngang còn giúp trình bày danh sách một cách rõ ràng, dễ đọc.

Ví dụ:

• Để học tốt môn Văn, bạn cần:
  – Đọc kỹ tác phẩm.
  – Hiểu nội dung chính.
  – Phân tích nhân vật.
  – Rèn luyện kỹ năng viết bài.

Thể hiện sự liên kết giữa các thành phần trong câu

Dấu gạch ngang có thể được dùng để thể hiện sự liên kết giữa hai hoặc nhiều yếu tố trong một cụm từ.

Ví dụ:

• "Chuyến bay Hà Nội – Đà Nẵng khởi hành lúc 9 giờ sáng."
• "Cuộc thi Toán học Việt – Nhật thu hút nhiều thí sinh tham gia."

Dùng để biểu thị khoảng thời gian hoặc số lượng

Dấu gạch ngang giúp diễn đạt các mốc thời gian hoặc khoảng cách giữa các con số.

Ví dụ:

• "Thế kỷ XIX – XX là giai đoạn có nhiều biến động lịch sử."
• "Nhiệt độ hôm nay dao động từ 25 – 30 độ C."

Nối các tiền tố hoặc hậu tố với từ gốc để tạo nghĩa mới:

Ví dụ:

• Các sản phẩm anti-aging (chống lão hóa) đang được ưa chuộng trên thị trường.
• Bộ phim sci-fi (khoa học viễn tưởng) này nhận được nhiều đánh giá tích cực.

Bài tập vận dụng về dấu gạch ngang giúp bạn luyện tập

Để nắm vững cách sử dụng dấu gạch ngang, hãy thử làm một số bài tập sau đây:

Bài tập 1: Điền dấu gạch ngang vào chỗ trống

1. Nguyễn Du … tác giả của Truyện Kiều … là một nhà thơ vĩ đại.
2. Chuyến tàu Hà Nội … Hải Phòng sẽ khởi hành vào lúc 7h sáng.
3. Bài thuyết trình hôm nay gồm các phần chính … Giới thiệu chung … Nội dung chi tiết … Kết luận.
4. Tôi thích nhiều môn thể thao … bóng đá, cầu lông, bơi lội và bóng rổ.
5. Truyện ngắn Lão Hạc … một tác phẩm nổi tiếng của Nam Cao … đã chạm đến trái tim của nhiều thế hệ độc giả.
6. Tuyến xe khách Sài Gòn … Nha Trang sẽ khởi hành vào lúc 5h sáng.
7. Bài kiểm tra gồm ba phần chính … Trắc nghiệm … Tự luận … Bài tập nâng cao.
8. Nhiều nhà văn nổi tiếng của Việt Nam … Nguyễn Du, Nam Cao, Xuân Quỳnh … đã để lại những tác phẩm bất hủ.
9. Tôi muốn tham gia nhiều hoạt động thể thao … bóng chuyền, cầu lông, điền kinh và bóng rổ.

Bài tập 2: Chọn đáp án đúng

Câu 1: Dấu gạch ngang KHÔNG được dùng trong trường hợp nào dưới đây?

A. Đánh dấu lời thoại trong hội thoại.

B. Kết nối các âm tiết tạo thành từ ghép.

C. Ngăn cách các thành phần chú thích trong câu.

D. Dùng để chỉ khoảng cách giữa các con số.

Câu 2: Chọn câu văn sử dụng dấu gạch ngang đúng cách:

A. Tôi rất thích cuốn sách – Đắc Nhân Tâm – vì nội dung sâu sắc.

B. Chuyến bay Hà Nội - Hồ Chí Minh sẽ khởi hành vào lúc 10h.

C. Anh ấy là một cầu thủ bóng đá – xuất sắc nhất đội tuyển.

D. – Cậu có muốn đi chơi không? – Mình đang bận bài tập.

Bài tập 3: Sửa lỗi dấu gạch ngang sai trong các câu sau

Hãy xác định lỗi sai liên quan đến dấu gạch ngang và sửa lại cho đúng.

1. Hôm nay, tôi sẽ tham gia buổi tọa đàm với chủ đề "Công nghệ - và tác động của nó đến cuộc sống".
2. Chương trình cầu truyền hình Hà Nội-Đà Nẵng-TP. Hồ Chí Minh sẽ diễn ra vào 20h tối nay.
3. Bộ phim mình yêu thích nhất là Harry Potter – và Hòn đá phù thủy.
4. Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam - Nhật Bản đang ngày càng phát triển.
5. Cô giáo dặn dò: "Các em nhớ hoàn thành bài tập – nộp đúng hạn để cô chấm điểm".

Bài tập 4: Viết lại câu có sử dụng dấu gạch ngang

Hãy viết lại các câu sau bằng cách sử dụng dấu gạch ngang đúng cách:

1. Bố tôi là một người rất nghiêm khắc nhưng cũng vô cùng tình cảm.
2. Nhiệt độ trung bình của nước ta dao động từ 22 đến 28 độ C.
3. Tôi thích rất nhiều bộ môn thể thao như bóng đá, bóng chuyền, cầu lông và bơi lội.
4. Nhà văn Nam Cao, tác giả của truyện ngắn "Chí Phèo", là một cây bút hiện thực xuất sắc.
5. Cô giáo nói rằng: "Ngày mai lớp mình sẽ có một tiết học đặc biệt."

Những điều cần lưu ý để sử dụng dấu gạch ngang đúng cách

• Không nhầm lẫn dấu gạch ngang với dấu gạch nối.
• Tránh lạm dụng dấu gạch ngang trong câu văn, chỉ sử dụng khi cần thiết để tránh gây rối mắt.
• Trong văn bản trang trọng, nên sử dụng dấu phẩy hoặc ngoặc đơn thay vì dấu gạch ngang để tạo sự mạch lạc.

Tạm kết

Tác dụng của dấu gạch ngang không chỉ dừng lại ở việc ngăn cách câu từ mà còn giúp nội dung trở nên rõ ràng, dễ hiểu và mạch lạc hơn. Khi sử dụng đúng cách, bạn có thể làm nổi bật thông tin quan trọng, giúp câu văn trở nên sinh động và chuyên nghiệp hơn. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về dấu gạch ngang và biết cách áp dụng linh hoạt trong thực tế.

Nếu bạn muốn tra cứu thêm nhiều kiến thức hữu ích, luyện tập kỹ năng viết hiệu quả hay đơn giản là cập nhật thông tin nhanh chóng mỗi ngày, đừng quên trang bị cho mình một chiếc laptop với hiệu năng mạnh mẽ và màn hình sắc nét. Hãy ghé ngay FPT Shop để chọn cho mình một chiếc laptop phù hợp, giúp việc học tập và làm việc trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết!

Laptop

Xem thêm:

• Dấu # nghĩa là gì? Thông tin cơ bản cũng như giải đáp một số các biểu tượng liên quan
• Giải đáp: Giấu hay dấu? Từ nào mới đúng chính tả? Tìm hiểu cách sử dụng chính xác