Telex là gì? Ưu và nhược điểm khi sử dụng hệ thống quy ước tiếng Việt Telex trên máy tính

Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, chắc hẳn chúng ta đã quá quen thuộc với việc gửi tin nhắn bằng điện thoại di động, email, hoặc các ứng dụng nhắn tin hiện đại. Và vì vậy, Telex đã trở thành một phần quan trọng trong việc định hình phương thức giao tiếp bằng tiếng Việt trên internet. Nhưng Telex là gì? Telex đã phát triển và hoạt động như thế nào? Hãy để FPT Shop giúp bạn khám phá trong bài viết dưới đây! 

Telex là gì?

Telex là một kiểu gõ tiếng Việt dựa trên quy ước bỏ dấu của tín hiệu điện tín tiếng Việt. Telex là một hệ thống quy ước (hoặc bộ gõ) tiếng Việt sử dụng trên máy tính và các thiết bị điện tử để viết tiếng Việt dựa trên ký tự Latin. Kiểu gõ này được sử dụng phổ biến ở Việt Nam trong nhiều thập kỷ bên cạnh sự ra đời của các kiểu gõ khác như VNI, VIQR, v.v. Vậy nguồn gốc hình thành của Telex là gì?  

Nguồn gốc hình thành của Telex

Hệ thống Telex bắt đầu được sử dụng tại Việt Nam và các cộng đồng Việt hải ngoại vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000. Người dùng cần một phương tiện để gõ tiếng Việt trên các máy tính tiêu chuẩn sử dụng bàn phím Latin, vì không phải tất cả máy tính đều hỗ trợ bàn phím tiếng Việt. Do đó, một cá nhân có tên Nguyễn Văn Vĩnh đã tạo ra hệ thống Telex. Ông sinh ngày 15 tháng 6 năm 1882, tại 46 phố Hàng Giấy, Hà Nội, được biết đến như một nhà báo, nhà văn, nhà phiên dịch, và nhà chính trị hàng đầu trong thế kỷ 20.

Hệ thống Telex ban đầu được triển khai trên máy tính thông qua một phần mềm gọi là VietStar. Theo thời gian, cách gõ Telex đã được phát triển thông qua nhiều sản phẩm khác nhau, ví dụ điển hình là phần mềm BKED của kỹ sư Quách Tuấn Ngọc. Cuối cùng, Telex được sử dụng rộng rãi nhờ sự xuất hiện của các bộ gõ tiếng Việt như VietKey, Vietres (chạy trên hệ điều hành DOS), và đặc biệt là Unikey, phần mềm gõ tiếng Việt miễn phí hoàn toàn phổ biến nhất hiện nay.

Cách quy ước và hoạt động của Telex

Các nguyên âm: ă = aw ; â = aa ; ê = ee ; ơ = [ hoặc ow ; ư = ] hoặc w hoặc uw ; ươ = ][

Các dấu: sắc = s ; huyền = f ; nặng = j ; hỏi = r ; ngã = x

Để dễ hiểu hơn, các bạn có thể cũng theo dõi bảng sau với các ví dụ đi kèm: 

Một số đặc điểm của bộ gõ Telex

Loại bỏ dấu trong quá trình gõ

Hiện nay, hầu hết các phần mềm gõ tiếng Việt đều hỗ trợ chức năng loại bỏ dấu khỏi các ký tự đã được gõ bằng cách thêm "z" vào sau ký tự đó. Ví dụ, gõ "asz" sẽ biến thành "a." Ngoài ra, người dùng cũng có thể loại bỏ dấu bằng cách gõ tiếp kí tự cho dấu khác, chẳng hạn như khi gõ "nhafs" sẽ được "nhá".

ư và ơ

Một số phần mềm gõ tiếng Việt có khả năng tự động chuyển đổi "w" thành "ư" và "W" thành "Ư." Họ cũng có thể sử dụng "[" để biểu thị "ơ," và "{" sẽ trở thành "ư," "shift + [" sẽ là "Ơ," và "shift + }" sẽ là "Ư." Tuy nhiên, một số bộ gõ không hỗ trợ tính năng này. 

Thứ tự bỏ dấu và tự động đặt dấu theo chính tả

Trong văn bản viết theo quy ước Telex, ký tự đại diện cho dấu trên nguyên âm và chữ "đ" phải đứng gần với chữ cái chúng thay thế. Tuy nhiên, khi gõ trên máy tính, để phù hợp với thói quen viết, dấu trên nguyên âm và chữ "đ" có thể đặt ở cuối từ hoặc thậm chí sau khi đã gõ dấu. 

Ví dụ, gõ "baan" hoặc "bana" đều cho ra "bân," và "banfa" cũng cho ra "bần." Dấu thường nên được gõ ở cuối từ để đảm bảo đúng vị trí, ví dụ như "hoanf" thay vì "hoafn," để tránh hiểu lầm chính tả. Tuy nhiên, hiện nay một số bộ gõ có khả năng tự động điều chỉnh vị trí dấu trên từ để đảm bảo kết quả đúng chính tả. 

Ưu, nhược điểm của hệ thống Telex

Ưu điểm

• Dễ học và sử dụng: Hệ thống Telex sử dụng bàn phím quốc tế, do đó người dùng chỉ cần học một bộ quy ước gõ tiếng Việt đơn giản. Một người mới bắt đầu có thể học hệ thống Telex trong vòng vài giờ. 
• Tốc độ gõ cao: Kiểu gõ Telex sử dụng phím lặp (nhấn một phím hai lần) và các ký tự không tồn tại trong bảng chữ cái tiếng Việt như "f" và "w." Điều này cho phép người dùng thực hiện việc nhập liệu tiếng Việt nhanh hơn bằng cách sử dụng 10 ngón và tận dụng tối đa việc kiểm soát bàn phím.
• Tương thích với nhiều hệ điều hành: Hệ thống Telex có thể được sử dụng trên hầu hết các trình soạn thảo văn bản và hệ điều hành khác nhau, bao gồm Windows, macOS, và Linux.

Nhược điểm

• Chuyển đổi bộ gõ nhiều lần: Những người thường xuyên viết xen kẽ giữa văn bản tiếng nước ngoài như tiếng Anh hoặc tiếng Pháp với tiếng Việt thường phải chuyển đổi bộ gõ nhiều lần, gây ra  khá nhiều phiền phức bởi chỉ cần gõ thêm một ký tự dấu thì từ đó sẽ bị biến thành 1 từ mang nghĩa hoàn toàn khác.
• Các phím dấu thường cách khá xa: Ví dụ, để gõ ký tự "ư," bạn phải gõ "uw," với 2 phím "u" và "w" ở xa nhau. Để gõ ký tự "ơ," bạn phải gõ "ow," với 2 phím "o" và "w" ở xa nhau.
• Khó nhớ quy tắc nhớ cách loại bỏ dấu: Quy tắc nhớ cách loại bỏ dấu có thể gây khó khăn, và nếu không quen, có thể khiến việc nhập liệu trở nên khá tốn thời gian và công sức.

Điều kiện để gõ tiếng Việt theo kiểu Telex

Vậy câu hỏi đặt ra là điều kiện để gõ tiếng Việt theo kiểu Telex là gì? Trước hết, máy tính của bạn phải có font chữ Unicode như Arial, Times New Roman, Tahoma, v.v., Đây thường là các font mặc định có sẵn trong Windows, Android, và iOS.

Tiếp theo, bạn cần cài đặt phần mềm gõ tiếng Việt như Unikey hoặc bất kỳ phần mềm nào khác hỗ trợ kiểu gõ Telex trên thiết bị. Unikey là một trong những thương hiệu phần mềm hàng đầu và phổ biến nhất hiện nay.

Sau khi bạn đã đáp ứng hai yêu cầu trên, hãy mở phần mềm gõ tiếng Việt Unikey lên. Từ cửa sổ phần mềm, chọn "Gõ Kiểu TELEX."

So sánh kiểu gõ Telex và VNI 

Phần mềm gõ tiếng Việt Unikey cung cấp 4 kiểu gõ chính (và một kiểu gõ tự định nghĩa), bao gồm Telex, VNI, VIQR và Microsoft. Trong số này, Telex và VNI là 2 kiểu gõ phổ biến nhất, trong khi Microsoft là kiểu gõ chậm nhất. Do đó, câu hỏi phổ biến nhất mà nhiều người đặt ra là nên chọn kiểu gõ Telex hay VNI. 

Khác với Telex, kiểu gõ VNI sử dụng các phím số để đặt dấu. Cụ thể: 

• Các nguyên âm: ă = a8 ; â = a6 ; ê = e6 ; ơ = o7 ; ư = u7
• Các dấu: sắc = 1 ; huyền = 2 ; nặng = 5 ; hỏi = 3 ; ngã = 4

Ưu điểm của kiểu gõ này là khi bạn viết tiếng Việt xen kẽ với tiếng Anh, bạn vẫn có thể viết bình thường mà không gây sai dấu. VNI phù hợp cho những người lập trình khi viết code, cho phép họ code mà không gây ra lỗi và cùng lúc có thể chat với bạn bè. Song xét về tổng thể, kiểu gõ VNI nhanh hơn VIQR và Microsoft, nhưng chậm hơn Telex.

Tạm kết 

Tóm lại, quy tắc gõ Telex đã trở thành một phần không thể thiếu trong bối cảnh công nghệ hiện nay. Telex đòi hỏi người dùng học cách sử dụng các phím lặp không có trong bảng chữ cái tiếng Việt để đặt dấu. Mặc dù có một số khó khăn ban đầu, Telex đã trở thành một lựa chọn phổ biến, đặc biệt là trên các thiết bị cảm ứng. FPT Shop hy vọng sau khi đọc bài viết này, bạn hiểu đã rõ hơn về kiểu gõ Telex là gì cũng như cách sử dụng tối ưu kiểu gõ này! 

Dù bạn đang tìm kiếm gì, FPT Shop luôn sẵn lòng đáp ứng nhu cầu của bạn. Từ điện thoại, laptop đến các sản phẩm gia dụng và nhiều thứ khác, FPT Shop đảm bảo mang đến cho bạn chất lượng và giá trị tốt nhất. Bạn hãy nhấn vào đây để tham khảo các sản phẩm laptop hiện đang được bán tại FPT Shop.

Laptop giá tốt

Xem thêm: 

• Wall là gì? Giải đáp một số thuật ngữ liên quan đến Wall trên nền tảng Facebook
• 911 là gì? Sự thật về số điện thoại khẩn cấp "quyền lực" nhất tại Mỹ có thể bạn chưa biết