Thực dụng là gì? Ý nghĩa thật sự của lối sống thực dụng và ranh giới giữa tích cực – tiêu cực mà ai cũng nên hiểu rõ

Trong giao tiếp hàng ngày, khi ai đó được nhận xét là "sống thực dụng", điều này thường không phải là lời khen ngợi mà mang ý nghĩa tiêu cực. Câu hỏi thực dụng là gì luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ nhiều người trong xã hội, đặc biệt khi các mối quan hệ ngày càng trở nên phức tạp hơn. Việc phân tích sâu về khái niệm này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất con người mà còn tránh được những đánh giá phiến diện trong các mối quan hệ xã hội.

Thực dụng là gì?

Trước hết, cần hiểu rõ thực dụng là gì để tránh nhầm lẫn giữa các khái niệm. Theo Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, 2020), “thực dụng” chỉ thái độ coi trọng lợi ích vật chất, xem nhẹ giá trị tinh thần. Trong triết học phương Tây, chủ nghĩa thực dụng (pragmatism) được Charles Sanders Peirce và William James khởi xướng thế kỷ XIX, xem hành động hữu ích là thước đo của chân lý (nguồn: Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2023).

Như vậy, khi nói về thực dụng là gì, ta không thể chỉ nhìn từ mặt tiêu cực. Nó phản ánh xu hướng hành động thực tế, hướng đến kết quả rõ ràng. Nhưng khi chuyển hóa thành lối sống lệch lạc, coi lợi ích vật chất là tuyệt đối, “thực dụng” mới mang ý tiêu cực.

Bản chất và nguồn gốc của tư duy thực dụng

Từ góc nhìn xã hội học, thực dụng bắt nguồn từ nhu cầu sinh tồn. Con người luôn muốn tìm cách đạt lợi ích tối đa với nỗ lực tối thiểu. Khi nền kinh tế phát triển, lối tư duy này càng rõ nét hơn: người ta coi trọng hiệu quả, tốc độ và kết quả nhìn thấy được. Tuy nhiên, nếu mất cân bằng, “thực dụng” có thể phá vỡ giá trị nhân văn.

Theo Psychology Today (2022), con người sống quá thực dụng thường có xu hướng coi trọng giá trị “được – mất” hơn cảm xúc, khiến họ dễ đánh mất kết nối xã hội và lòng tin trong các mối quan hệ.

Phân biệt thực tế và thực dụng

Khác biệt về bản chất

Người thực tế hành động dựa trên lý trí và tính khả thi, nhưng vẫn giữ được giới hạn đạo đức. Ngược lại, người thực dụng sẵn sàng bỏ qua mọi nguyên tắc để đạt được lợi ích. Đây là ranh giới mờ mà nhiều người thường đánh đồng.

Ví dụ, một người thực tế sẽ chọn công việc ổn định, phù hợp năng lực, trong khi người thực dụng có thể lợi dụng cơ hội bất chính để tiến thân nhanh hơn.

Biểu hiện phổ biến trong đời sống

Người sống thực dụng thường có xu hướng đánh giá mối quan hệ thông qua lợi ích mà nó đem lại. Trong tình cảm, họ lựa chọn bạn đời dựa trên điều kiện vật chất; trong công việc, họ kết nối với người quyền thế nhằm đạt lợi riêng. Mặc dù vậy, trong kinh doanh, một chút thực dụng đôi khi giúp con người tỉnh táo và quyết đoán hơn.

Khi nào thực dụng là tích cực?

Không phải lúc nào “thực dụng” cũng xấu. Trong nhiều trường hợp, tư duy thực dụng giúp ta tập trung vào mục tiêu và tránh lãng phí năng lượng vào điều vô nghĩa. Thực tế doanh nhân, nhà lãnh đạo hay vận động viên đỉnh cao đều mang trong mình tính thực dụng nhất định – nhưng họ kiểm soát nó bằng đạo đức và tầm nhìn.

Thực dụng trong xã hội hiện đại

Tác động đến nhận thức cộng đồng

Ở xã hội hiện nay, lối sống thực dụng dần trở thành một trào lưu. Thế hệ trẻ theo đuổi vật chất, danh tiếng và tiện nghi, đôi khi không nhận ra mình đang đánh mất giá trị chân thực. Theo Báo Tia Sáng (2021), sự bùng nổ của đô thị hóa và mạng xã hội khiến thực dụng được “bình thường hóa”, nhưng cũng làm suy giảm niềm tin giữa con người.

Ứng xử với người sống thực dụng

Khi hiểu rõ thực dụng là gì, ta sẽ nhận ra rằng phán xét không giúp giải quyết vấn đề. Điều cần thiết là học cách đặt giới hạn lành mạnh trong giao tiếp, tôn trọng lựa chọn của người khác nhưng không để mình bị lợi dụng. Đây là cách ứng xử trưởng thành, vừa tỉnh táo vừa nhân văn.

Nhận thức mới về khái niệm thực dụng

Ngày nay, cách hiểu hiện đại cho rằng “sống thực dụng” không nhất thiết là tiêu cực. Miễn là lối sống ấy hướng đến hiệu quả, đặt lợi ích thực tế song hành cùng giá trị đạo đức. Hiểu thực dụng là gì trong sự cân bằng ấy giúp con người tiến bộ hơn, thay vì trở nên vô cảm.

Tạm kết

Nắm rõ thực dụng là gì không chỉ giúp ta nhìn nhận khách quan mà còn giúp phân biệt ranh giới giữa hành động thực tế và mưu cầu vụ lợi. Thực dụng không xấu nếu được định hướng đúng. Chỉ khi con người đặt lợi ích lên trên đạo đức mới khiến giá trị “thực dụng” nghiêng về tiêu cực.

Để rèn luyện tư duy linh hoạt và cân bằng giữa lý trí và cảm xúc, bạn có thể trang bị thiết bị hỗ trợ làm việc thông minh như Samsung Galaxy, giúp tối ưu hiệu năng và hỗ trợ ghi chú nhanh, giúp bạn duy trì tư duy thực tế nhưng không mất đi cảm xúc. Khám phá chi tiết tại FPT Shop ngay hôm nay.

Điện thoại Samsung

Xem thêm:

• Ích kỷ là gì? Làm sao để bớt ích kỷ và yêu thương nhiều hơn?
• Vị kỷ là gì? Hiểu rõ tâm lý "chỉ nghĩ cho mình" và phương pháp thay đổi tích cực