Zoom quang học là gì? Vì sao smartphone flagship đang chạy đua công nghệ zoom?

Trong vài năm gần đây, cuộc đua camera trên smartphone không còn chỉ xoay quanh số “chấm” hay khả năng chụp đêm. Các hãng lớn bắt đầu tập trung mạnh vào camera telephoto, ống kính tiềm vọng, cảm biến độ phân giải cao và thuật toán xử lý ảnh để cải thiện khả năng zoom xa. Tuy nhiên, không phải mức zoom nào trên điện thoại cũng giống nhau. Có loại là zoom quang học thật sự dựa trên phần cứng ống kính, có loại là zoom số dùng thuật toán phóng đại hình ảnh, cũng có loại được gọi là “optical-quality zoom” nhờ crop từ cảm biến độ phân giải cao. Vì vậy, để hiểu đúng chất lượng camera zoom trên smartphone, trước hết cần nắm rõ zoom quang học là gì và khác gì so với các kiểu zoom còn lại.

Zoom quang học là gì?

Zoom quang học là hình thức phóng to hình ảnh bằng hệ thống thấu kính và tiêu cự của ống kính trước khi ánh sáng đi vào cảm biến. Nói đơn giản, camera dùng phần cứng quang học để “kéo” chủ thể lại gần hơn, nhờ đó ảnh giữ được nhiều chi tiết hơn so với việc chỉ phóng to bằng phần mềm.

Trên máy ảnh chuyên dụng, zoom quang học thường được thực hiện bằng ống kính có khả năng thay đổi tiêu cự liên tục, chẳng hạn từ 24mm đến 70mm hoặc 70mm đến 200mm. Trên smartphone, không gian bên trong thân máy rất hạn chế nên các hãng thường dùng nhiều camera có tiêu cự cố định, ví dụ camera chính 24mm, camera tele 70mm, camera tiềm vọng 120mm hoặc 230mm. Khi người dùng chọn mức zoom 3x, 5x hoặc 10x, điện thoại sẽ chuyển sang camera tele tương ứng hoặc kết hợp thêm xử lý phần mềm.

Ví dụ, nếu camera chính của điện thoại có tiêu cự tương đương 24mm, một camera tele 120mm sẽ cho mức phóng đại khoảng 5x so với camera chính. Nếu camera tele đạt 240mm, mức phóng đại có thể xấp xỉ 10x. Đây là lý do tiêu cự quy đổi theo chuẩn full-frame thường quan trọng hơn con số zoom được quảng cáo đơn lẻ.

Zoom quang học khác gì zoom số và zoom chất lượng quang học?

Zoom quang học sử dụng ống kính tele hoặc periscope để ghi nhận hình ảnh ở tiêu cự xa ngay từ phần cứng. Do đó, ảnh thường giữ được chi tiết tốt hơn, ít bị bệt hoặc vỡ hình hơn khi chụp vật thể ở xa.

Zoom số là cách phóng to hình ảnh bằng phần mềm. Điện thoại sẽ cắt một phần khung hình rồi phóng lớn lên, sau đó dùng thuật toán để tăng nét, giảm nhiễu và tái tạo chi tiết. Cách này tiện lợi nhưng khi zoom quá xa, ảnh dễ mất chi tiết, chữ nhỏ bị nhòe, đường viền vật thể bị gắt hoặc xuất hiện hiện tượng xử lý quá tay.

Zoom chất lượng quang học, thường được các hãng gọi là optical-quality zoom, nằm giữa hai khái niệm trên. Đây không hẳn là zoom quang học thuần túy bằng ống kính riêng, mà thường dựa vào cảm biến độ phân giải cao để crop vùng trung tâm nhưng vẫn giữ chất lượng ảnh tốt. Ví dụ, một camera tele 48MP hoặc 200MP có thể crop vào vùng trung tâm để tạo mức zoom xa hơn nhưng vẫn giữ độ phân giải đủ cao cho ảnh cuối cùng.

Vì vậy, khi đọc thông số camera, người dùng nên phân biệt ba khái niệm này. Zoom quang học thể hiện khả năng phần cứng của ống kính, zoom số thể hiện mức phóng đại tối đa bằng phần mềm, còn zoom chất lượng quang học thường là sự kết hợp giữa cảm biến độ phân giải cao và thuật toán xử lý ảnh.

Vì sao các hãng smartphone đang chạy đua công nghệ zoom?

Camera chính đã dần đạt ngưỡng bão hòa

Camera chính trên smartphone cao cấp hiện đã rất mạnh, với cảm biến lớn, chống rung tốt, khẩu độ rộng, xử lý HDR và chụp đêm ngày càng ổn định. Khi camera chính không còn dễ tạo khác biệt lớn như trước, camera telephoto trở thành “mặt trận” mới để các hãng chứng minh năng lực nhiếp ảnh di động.

Một chiếc điện thoại có camera chính tốt có thể chụp đẹp ở góc rộng, nhưng nếu thiếu camera tele chất lượng cao, trải nghiệm chụp xa và chụp chân dung vẫn bị giới hạn. Đây là lý do nhiều flagship mới đầu tư mạnh vào cảm biến tele độ phân giải cao, ống kính tiềm vọng và thuật toán zoom AI.

Nhu cầu chụp xa trên mạng xã hội tăng mạnh

Người dùng hiện nay không chỉ chụp đồ ăn, selfie hay phong cảnh gần. Họ còn muốn ghi lại concert, sự kiện thể thao, sân khấu, du lịch, đường phố, động vật hoặc những chi tiết kiến trúc ở xa. Những tình huống này khiến camera tele trở nên thực tế hơn nhiều so với trước.

Một bức ảnh zoom 5x hoặc 10x đủ rõ có thể tạo cảm giác khác biệt lớn so với ảnh chụp bằng camera chính rồi crop lại. Đây là lý do smartphone có telephoto tốt thường được đánh giá cao trong các bài so sánh camera.

Thiết kế periscope giúp vượt giới hạn độ mỏng

Ống kính tele tiêu cự dài cần khoảng cách quang học lớn. Trong thân điện thoại mỏng, nếu đặt ống kính theo chiều thẳng truyền thống, rất khó đạt tiêu cự xa. Giải pháp periscope dùng lăng kính hoặc hệ thống phản xạ để bẻ hướng ánh sáng nằm ngang bên trong thân máy, từ đó tạo tiêu cự dài hơn mà không làm cụm camera lồi quá mức.

Nhờ công nghệ này, smartphone có thể đạt các mức zoom quang học 5x, 10x hoặc cao hơn. Một số mẫu mới còn dùng nhiều lăng kính, cảm biến lớn hoặc cơ chế quang học phức tạp hơn để cải thiện chất lượng ảnh tele.

AI giúp zoom xa trở nên hữu dụng hơn

Trước đây, zoom xa trên điện thoại thường chỉ là con số quảng cáo vì ảnh ở mức 30x, 60x hay 100x dễ bị bệt và thiếu tự nhiên. Hiện nay, AI giúp tái tạo chi tiết, giảm nhiễu, tăng nét, nhận diện cảnh và ổn định khung hình tốt hơn. Nhờ đó, ảnh zoom xa có thể dùng được trong nhiều tình huống hơn, đặc biệt ở các mức zoom trung gian như 10x, 20x hoặc 30x.

Tuy nhiên, AI không thay thế hoàn toàn phần cứng. Một camera tele có tiêu cự xa, cảm biến lớn và chống rung tốt vẫn là nền tảng quan trọng để ảnh zoom có chất lượng cao. Thuật toán chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi dữ liệu đầu vào đủ chất lượng.

Top smartphone có công nghệ zoom quang học nổi bật hiện nay

OPPO Find X9 Ultra

OPPO Find X9 Ultra là một trong những mẫu smartphone nổi bật nhất về camera tele trong năm 2026. Máy được trang bị camera tele 50 MP hỗ trợ zoom quang học 10x, tiêu cự tương đương 230 mm, khẩu độ f/3.5 và cảm biến kích thước 1/2.75 inch. Ngoài ra, máy còn có camera tele 200 MP 3x với tiêu cự khoảng 70 mm, giúp phục vụ tốt cả chụp chân dung lẫn chụp xa.

Điểm đáng chú ý là OPPO không chỉ tập trung vào mức zoom tối đa, mà còn xây dựng hệ thống nhiều tiêu cự. Người dùng có thể chụp từ góc rộng, tiêu cự chân dung 3x đến tele xa 10x, sau đó mở rộng lên 20x optical-quality zoom hoặc 120x digital zoom trong các tình huống cần quan sát xa hơn. Đây là hướng đi phù hợp với người muốn một chiếc điện thoại thay thế máy ảnh du lịch trong nhiều bối cảnh.

Vivo X300 Ultra

Vivo X300 Ultra tập trung vào hệ thống camera ZEISS với ba tiêu cự chính gồm 14 mm, 35 mm và 85 mm. Trong đó, camera 85 mm ZEISS Gimbal-Grade APO Telephoto sử dụng cảm biến 200 MP, kích thước 1/1.4 inch, có chống rung OIS cấp độ gimbal và hỗ trợ theo dõi lấy nét 60fps.

Mức tiêu cự 85 mm không phải là zoom xa nhất trong thế giới smartphone, nhưng rất phù hợp để chụp chân dung, sân khấu ở khoảng cách vừa và các cảnh cần phối cảnh tự nhiên. Với phụ kiện telephoto extender, hệ thống của vivo có thể mở rộng lên tiêu cự tương đương 400 mm, thậm chí hãng còn quảng bá khả năng mở rộng xa hơn khi dùng phụ kiện chuyên dụng. Đây là cách tiếp cận gần với máy ảnh hơn, hướng đến nhóm người dùng sáng tạo nội dung và quay chụp bán chuyên.

Huawei Pura 90 Pro Max

Huawei Pura 90 Pro Max là mẫu máy được nhắc đến nhiều nhờ camera tele 200 MP và khả năng zoom xa. Theo các thông tin công bố và ghi nhận từ giới công nghệ, máy có hệ thống camera gồm camera chính 50MP, camera góc siêu rộng 40 MP và camera tele 200 MP, hỗ trợ zoom quang học 4x với tiêu cự khoảng 89 mm và zoom số tối đa 100x.

Điểm đáng chú ý ở Huawei là hãng thường tập trung mạnh vào xử lý ảnh XMAGE, dải tương phản động và màu sắc. Nếu Pura 80 Ultra trước đó gây chú ý với hệ tele kép 3.7x và 9.4x dùng cơ chế quang học đặc biệt, Pura 90 Pro Max tiếp tục cho thấy hướng đi của Huawei trong việc dùng cảm biến tele độ phân giải rất cao để cải thiện ảnh zoom và ảnh chụp xa.

Xiaomi 17 Ultra

Xiaomi 17 Ultra tạo khác biệt bằng hệ thống tele 200 MP có dải tiêu cự cơ học 75 mm đến 100 mm. Đây là điểm rất đáng chú ý vì nhiều smartphone dùng camera tele tiêu cự cố định, trong khi Xiaomi đưa vào cơ chế optical zoom 75-100 mm để giảm phụ thuộc vào crop kỹ thuật số trong khoảng tiêu cự này.

Về phần cứng, máy dùng camera chính Leica 23 mm cảm biến 1 inch, camera tele Leica 200 MP 75–100 mm với cảm biến 1/1.4 inch, khẩu độ f/2.39–f/2.96 và chống rung OIS. Xiaomi cũng công bố khả năng zoom chất lượng quang học lên đến 400 mm và zoom số tối đa 120x. Đây là lựa chọn nổi bật cho người muốn một hệ thống camera linh hoạt giữa chụp phong cảnh, chân dung, đường phố và zoom xa.

iPhone 17 Pro Max

iPhone 17 Pro Max đánh dấu bước nâng cấp lớn về telephoto khi Apple sử dụng hệ thống ba camera sau 48 MP. Camera tele mới có tiêu cự tương đương 200 mm ở mức 8x optical-quality zoom, đồng thời Apple cho biết đây là camera tele dài nhất từng có trên iPhone. Máy cũng cung cấp dải zoom quang học tổng thể 16x, gồm 2x optical zoom out và 8x optical-quality zoom in.

Điểm cần lưu ý là Apple dùng cách gọi “optical-quality zoom”, tức tận dụng cảm biến độ phân giải cao và xử lý hình ảnh để đạt mức zoom 8x chất lượng cao, không hoàn toàn giống một ống kính zoom quang học liên tục. Dù vậy, với hệ sinh thái xử lý ảnh, quay video mạnh và khả năng ổn định hình ảnh tốt, iPhone 17 Pro Max vẫn là một trong những lựa chọn đáng chú ý cho người dùng ưu tiên quay chụp ổn định, màu sắc nhất quán và video chất lượng cao.

So sánh nhanh các smartphone zoom nổi bật

Tạm kết

Zoom quang học là công nghệ phóng đại hình ảnh bằng hệ thống ống kính và tiêu cự phần cứng, giúp ảnh chụp xa giữ được nhiều chi tiết hơn so với zoom số. Trên smartphone hiện nay, zoom quang học thường được triển khai bằng camera telephoto hoặc periscope, kết hợp với cảm biến độ phân giải cao, chống rung quang học và thuật toán AI để cải thiện chất lượng ảnh.

Nếu bạn đang tìm điện thoại có camera đẹp để chụp ảnh hằng ngày, quay video, chụp chân dung hoặc ghi lại các khoảnh khắc ở xa rõ nét hơn, có thể tham khảo các mẫu smartphone đang bán tại FPT Shop. Danh mục điện thoại có nhiều lựa chọn từ phổ thông đến cao cấp, phù hợp với nhu cầu chụp ảnh, giải trí, làm việc và sáng tạo nội dung.

Xem thêm:

• Top 7 điện thoại Android camera zoom xa tốt nhất 2026
• Zoom kỹ thuật số là gì? Hoạt động như thế nào trên camera?