Các loại mắm ngon nổi tiếng trên khắp các vùng miền đất nước

Dải đất hình chữ S luôn khiến du khách trong và ngoài nước say mê bởi sự phong phú của nền ẩm thực mang đậm bản sắc từng vùng miền. Mỗi nơi lại có cách chế biến riêng, tạo nên những hương vị khó quên. Trong kho tàng đó, mắm từ lâu đã trở thành món ăn dân dã nhưng đặc biệt, gắn bó mật thiết với người Việt qua bao thế hệ. Trải dài khắp đất nước, các loại mắm hiện diện đa dạng, góp phần dệt nên bức tranh ẩm thực đầy màu sắc và đậm đà hồn quê. Hãy cùng điểm danh các loại mắm nổi tiếng trên khắp đất nước mình.

1. Mắm tôm (Thanh Hóa)

Trong các loại mắm của Việt Nam thì mắm tôm là một trong những loại đặc sản nổi bật bởi mùi hương vô cùng đặc trưng và đậm đà. Đây là loại mắm không thể thiếu trong nhiều món ăn dân dã của người Việt như bún đậu mắm tôm, bún riêu cua hay thịt giả cầy – những món ăn sẽ mất đi phần hấp dẫn nếu thiếu một chút mắm tôm đi kèm. Trong số các vùng làm mắm tôm, mắm tôm Thanh Hóa được đánh giá cao nhất nhờ vào màu tím sẫm bắt mắt, mùi thơm nồng nàn, mắm mịn mà không bị lẫn hạt muối và vị ngon khó cưỡng.

Tuy vậy, mắm tôm cũng là món ăn khiến nhiều người e dè bởi mùi hăng đặc trưng của nó. Có người chỉ cần thoáng ngửi đã không dám thử, nhưng khi đã “phải lòng” thì lại khó có thể cưỡng lại sức hấp dẫn của nó. Khác với nhiều vùng dùng tôm hay tép, người dân Hậu Lộc (Thanh Hóa) làm mắm tôm từ con moi biển – một loại hải sản nhỏ đánh bắt ven bờ. Nghề làm mắm tại đây đã xuất hiện từ thế kỷ XII, nhờ đó mà người dân địa phương tích lũy được kinh nghiệm quý báu trong việc chọn nguyên liệu và chế biến tỉ mỉ từng bước, tạo nên loại mắm có hương vị đặc trưng không nơi nào sánh được.

2. Mắm tép (Ninh Bình)

Mắm tép là một trong những đặc sản lâu đời của Ninh Bình, tuy nhiên không ai biết chính xác món ăn này ra đời từ thời điểm nào. Nguyên liệu chính để chế biến loại mắm này là những con tép riu tươi sống, thường là tép già, thân nhỏ và có sắc xanh lam. Để thu hoạch được loại tép đạt chuẩn, người dân phải dậy từ sáng sớm, chọn những vùng nước mát, nhiều rong rêu – bởi nơi đó tép sẽ sạch và thịt ngon hơn.

Theo kinh nghiệm của người dân bản địa, mùa tép nhiều và chất lượng nhất rơi vào khoảng tháng 11 đến tháng 12 âm lịch, khi dòng nước bắt đầu chuyển sang màu hơi đục. Dù mắm tép là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình, nhưng để làm nên hương vị ngon đúng điệu lại cần đến sự khéo léo và tỉ mỉ trong từng công đoạn. Quá trình chế biến gồm nhiều bước như đãi sạch tép, sơ chế kỹ lưỡng, chuẩn bị thính rang và tiến hành ủ mắm theo quy trình truyền thống. Sau khi hoàn tất các công đoạn sơ chế, mắm phải được đậy kín và ủ ít nhất một tháng để hương vị phát triển đầy đủ. Thành phẩm sau khi nấu chín sẽ cho ra loại mắm có vị ngọt thanh, đậm đà và vô cùng lôi cuốn.

3. Mắm cáy (Thái Bình, Hải Dương, Hải Phòng)

Đối với người dân miền Bắc, mắm cáy từ lâu đã trở thành món ăn dân dã quen thuộc. Món mắm này được làm từ con cáy – một loài giáp xác nhỏ thường sống ở các vùng ven biển, có lớp vỏ màu xanh nâu, vị thanh, nhưng mùi lại khá nồng. Cáy sau khi được bắt về sẽ được rửa sạch, để ráo nước, loại bỏ phần yếm rồi giã nhuyễn.

Hỗn hợp này sẽ được trộn đều với muối theo tỉ lệ phù hợp rồi cho vào chum hoặc vại ủ ở nơi khô ráo, thoáng mát từ 7 đến 10 ngày. Sau đó, người ta tiếp tục đem ra phơi nắng và phơi sương trong khoảng một tuần để mắm đạt độ ngấu. Bước cuối cùng là trộn thêm thính và một chút men rượu nhằm khử mùi hăng, đồng thời tạo ra hương thơm đặc trưng cho loại mắm này.

4. Mắm nêm (Đà Nẵng)

Nếu bạn từng đặt chân đến các tỉnh miền Trung và thưởng thức món bánh tráng cuốn thịt heo trứ danh của Đà Nẵng thì chắc chắn sẽ không quên được hương vị đậm đà của mắm nêm – một loại nước chấm không thể thiếu trong bữa ăn. Trong các loại mắm của dải đất chữ S, rất nhiều người ấn tượng với mắm nêm.

Mắm nêm được chế biến từ cá tươi trộn muối, ủ kín trong vòng 3 tháng để lên men. Khi ăn, người ta sẽ múc mắm ra chén, thêm vào một chút đường, nước cốt chanh, tỏi băm nhuyễn và vài trái ớt giã, sau đó trộn cùng thính để tăng độ đậm đà. Món mắm này có vị mặn ngọt hài hòa, mùi thơm nồng quyến rũ và rất dễ ăn kèm với nhiều món khác như bún, bánh ướt hay thậm chí dùng làm nước chấm khi ăn rau sống. Đây cũng là món quà quê được nhiều du khách lựa chọn mang về làm quà sau chuyến đi.

5. Mắm tôm chua (Huế)

Trong nền ẩm thực cố đô, mắm tôm chua được xem là món ăn bình dị nhưng lại mang đậm chất Huế, khiến bất cứ ai từng nếm qua cũng phải vấn vương. Món đặc sản này thể hiện rõ nét sự khéo léo, tinh tế của người dân nơi đây, và thường được du khách lựa chọn mua về làm quà, đặc biệt là gửi sang nước ngoài cho bạn bè, người thân như một cách gửi gắm hương vị quê nhà.

Với vị chua chua, ngọt ngọt hài hòa và mùi hương đặc trưng, mắm tôm chua Huế dễ dàng kết hợp với nhiều món ăn khác như cơm nóng, bánh chưng, bánh tét, hoặc trở thành nước chấm tuyệt vời cho các món thịt luộc. Không chỉ tăng phần hấp dẫn cho bữa cơm, món mắm này còn góp phần làm đẹp cho mâm cơm nhờ sắc đỏ cam bắt mắt, khiến ai nhìn cũng muốn thưởng thức ngay.

6. Mắm nhum (Bình Định)

Nhum biển, còn gọi là nhím biển, là nguyên liệu đặc biệt được người dân vùng biển Bình Định khai thác để chế biến thành món mắm nhum trứ danh. Sau khi được sơ chế sạch sẽ, nhum sẽ được trộn đều với muối rồi cho vào chum sành, đem phơi nắng liên tục khoảng ba tuần để lên men và tạo nên hương vị đậm đà.

Thành phẩm là thứ mắm sánh mịn, có màu đỏ sẫm đặc trưng, mùi thơm mặn mòi, vị béo ngậy và hậu ngọt rất riêng, khiến ai từng nếm qua đều nhớ mãi. Dù là món đặc sản lạ miệng và hấp dẫn, mắm nhum lại không phổ biến rộng rãi vì quy trình chế biến kỳ công và khan hiếm nguyên liệu. Chính điều này khiến món mắm trở nên quý hiếm, chủ yếu được người bản địa hoặc các tín đồ sành ăn biết đến. Vì thế, nếu có dịp đặt chân đến Bình Định, đừng bỏ lỡ cơ hội khám phá hương vị mắm nhum độc đáo này nhé!

7. Mắm rươi (Trà Vinh)

Nếu bạn từng biết đến món chả rươi trứ danh của miền Bắc thì hãy thử một lần ghé Trà Vinh để thưởng thức món mắm rươi – một đặc sản thơm ngon không kém phần độc đáo. Những con rươi sau khi được đánh bắt sẽ được rửa sạch kỹ lưỡng, sau đó đem ủ chung với nước và muối hột trong lu sành, rồi tiếp tục đem phơi nắng từ 10 đến 15 ngày để hương vị dậy lên đậm đà. Thành phẩm thu được là nước mắm rươi có sắc vàng óng như mật ong, mùi thơm đặc trưng không lẫn vào đâu được.

Với loại mắm này, chỉ cần thêm chút chanh và vài lát ớt là bạn đã có một món chấm cực kỳ đưa cơm. Mắm rươi thường được dùng kèm với thịt luộc, rau sống có vị mạnh hoặc mùi hăng như cải cúc, lá cần, hành hoa hay húng – tất cả tạo nên sự hài hòa, giúp người thưởng thức dễ cảm nhận hơn hương vị đặc biệt của món ăn dân dã nhưng đầy tinh tế này.

8. Mắm ba khía (Cà Mau)

Mắm ba khía cũng là một trong các loại mắm đậm chất Nam Bộ không thể không nhắ đến, gắn liền với đời sống người dân miền Tây sông nước, đặc biệt là tại vùng đất Cà Mau, Sóc Trăng, Cần Thơ. Loài ba khía – thuộc họ cua, có cặp càng to và ba vạch đặc trưng trên lưng – thường sinh sống ở vùng nước lợ và nước mặn, tập trung nhiều nhất tại rừng ngập mặn U Minh. Điều thú vị là ba khía chỉ xuất hiện dày đặc trong vài đêm ngắn ngủi của tháng 10 âm lịch hàng năm – gọi là mùa hội ba khía.

Khi ba khía được đánh bắt, người dân sẽ làm sạch hết bùn đất rồi đem ngâm trong lu hoặc khạp đã có sẵn nước muối pha theo tỷ lệ riêng. Độ mặn của nước ngâm chính là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng mắm, do đó khâu này đòi hỏi người làm phải có tay nghề cao. Sau khi ủ, người ta dùng lá dừa nước để đậy kín, giúp giữ được mắm suốt cả năm mà không bị hư. Nước muối sau khi ngâm ba khía cũng không bị bỏ phí mà còn có thể tận dụng để chế biến thành loại nước mắm ngon, mặn mà hương vị quê hương.

9. Mắm hàu (Côn Đảo)

Đối với người dân sinh sống trên đảo Côn Đảo, mắm hàu từ lâu đã trở thành loại nước chấm quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày, thậm chí có thể thay thế món chính vào những hôm biển động, ghe thuyền không ra khơi được. Nguyên liệu chính để làm nên loại mắm này là con hàu biển – loài sinh vật gắn bó với các ghềnh đá ven đảo, sinh sôi tự nhiên quanh các hòn trong quần đảo Côn Đảo.

Vào lúc thủy triều rút, người dân lại chèo ghe ra các hòn đảo nhỏ để dùng búa đục vỏ, lấy ruột hàu mang về. Phần thịt hàu sau đó được làm sạch, để khô ráo rồi trộn đều với muối hột, bột ớt, một chút rượu và các gia vị khác theo tỷ lệ phù hợp. Sau khi trộn xong, mắm sẽ được cho vào chai và đậy kín, ủ trong khoảng ba tuần. Khi mắm bắt đầu chuyển sang màu đỏ sậm, lớp thịt nổi bên trên và nước trong lắng phía dưới là có thể dùng. Tuy nhiên, càng để lâu thì mắm càng thơm đậm đà, hương vị càng rõ nét hơn. Trước khi ăn, người ta thường pha thêm tỏi băm, ớt, nước cốt chanh và chút đường để tăng độ hấp dẫn với vị chua – cay – mặn – ngọt hoà quyện.

10. Mắm sò (Huế)

Mắm sò là một trong những món đặc sản nổi bật nhất của vùng biển Lăng Cô, thuộc cố đô Huế. Nơi đây vốn nổi tiếng với nguồn hải sản phong phú, trong đó sò là loài được đánh giá cao về độ tươi và hương vị. Thay vì chế biến sò để ăn sống, người dân địa phương lại có thói quen chế biến thành mắm – một loại mắm truyền thống mang tên mắm sò. Không giống như các loại mắm quen thuộc như mắm cá hay mắm tôm, mắm sò xứ Lăng Cô có hương thơm đặc trưng, phần nhiều nhờ vào nguồn sò tự nhiên và bí quyết làm mắm được truyền từ đời này sang đời khác.

Khi sò được khai thác, người dân sẽ tách lấy phần thịt, rửa sạch nhiều lần để loại bỏ hết cát và tạp chất, sau đó để ráo nước rồi đem trộn với muối hột, ớt giã và riềng thái nhỏ, đậy nắp kín và để lên men trong khoảng 8 đến 10 ngày. Dân địa phương tin rằng, mắm sò để càng lâu sẽ càng dậy mùi thơm và đậm đà hương vị hơn. Món mắm dân dã này đặc biệt ngon khi ăn cùng cơm nóng, ngoài ra cũng rất hấp dẫn khi dùng làm nước chấm ăn kèm rau sống và thịt luộc – tạo nên sự kết hợp hương vị khó quên.

11. Mắm cá (Miền Tây)

Nhắc đến các món mắm từ cá, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong tâm trí nhiều người chính là vùng sông nước miền Tây – nơi mà hầu như loại cá nào cũng có thể trở thành nguyên liệu cho món mắm đậm đà. Trong số đó, những loại cá thịt chắc như cá lóc, cá linh, cá sặc, cá chốt, cá trèn được xem là ngon và phổ biến nhất. Mắm cá không chỉ hấp dẫn bởi mùi thơm đặc trưng và vị đậm đà khó cưỡng, mà còn là thành phần quan trọng trong nhiều món ăn trứ danh của miền Tây như mắm kho, bún cá, bún mắm hay bún khèn.

Mắm cá lóc là loại nổi bật nhất, thường thấy ở vùng Châu Đốc, An Giang – nơi mà món bún cá Châu Đốc đã làm say lòng biết bao thực khách. Trong khi đó, ở Cần Thơ, món mắm cá linh vàng ươm, dậy mùi lại là nguyên liệu không thể thiếu để tạo nên nồi lẩu mắm thơm ngon. Ngoài ra, mắm bò hóc – món đặc sản nức tiếng của cộng đồng người Khmer tại Sóc Trăng, Trà Vinh – tuy có mùi khá nồng, nhưng lại là gia vị quan trọng, hiện diện trong rất nhiều món ăn truyền thống của người dân nơi đây.

Tạm kết

Từ Bắc chí Nam, mỗi loại mắm đều mang trong mình câu chuyện, hương vị và nét đặc trưng riêng của từng vùng đất, từng con người. Dù là mắm tôm nồng nàn xứ Bắc, mắm ruốc đậm đà của miền Trung hay mắm cá linh thơm ngậy của miền Tây sông nước, tất cả đã và đang góp phần tạo nên một bản sắc ẩm thực Việt phong phú, sâu sắc. Nếu có dịp ghé thăm những vùng đất ấy, đừng quên thưởng thức và cảm nhận trọn vẹn hương vị mắm – món quà dân dã mà đậm tình quê hương.

Một chiếc nồi inox chất lượng tốt sẽ giúp bạn chế biến được nhiều món ăn ngon kết hợp với mắm để có hương vị đậm đà hơn. Hãy đến các cửa hàng FPT Shop trên toàn quốc để sắm sửa cho mình các mẫu nồi đơn và bộ nồi inox xịn sò cho căn bếp, cam kết giá cạnh tranh nhất thị trường. Xem các sản phẩm tại đây:

Nồi inox giá rẻ

Xem thêm: