Chỉ số HDI là gì? Việt Nam đang đứng ở đâu trên bảng xếp hạng HDI thế giới

Chỉ số HDI thường xuyên được nhắc đến trong các báo cáo phát triển quốc gia và so sánh mức sống giữa các nước? Không chỉ phản ánh thu nhập, HDI còn cho thấy bức tranh toàn diện về sức khỏe và giáo dục của con người. Hiểu rõ chỉ số HDI là gì giúp nhìn rõ hơn chất lượng phát triển của một xã hội trong dài hạn.

HDI là gì?

Căn cứ chỉ số phát triển con người (T1801) được hướng dẫn tại các Phụ lục ban hành kèm theo Quyết định 05/2023/QĐ-TTg và Phụ lục 1 ban hành kèm theo Nghị định 94/2022/NĐ-CP, khái niệm HDI là gì và phương pháp tính được giải thích như sau:

Chỉ số phát triển con người (Human Development Index - HDI) là thước đo tổng hợp phản ánh mức độ phát triển của con người trên 3 phương diện cơ bản, bao gồm:

• Sức khỏe: Thể hiện thông qua tuổi thọ trung bình khi sinh.
• Tri thức: Thể hiện qua giáo dục.
• Thu nhập: Thể hiện qua tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người.

Chỉ số phát triển con người được tính theo công thức chuẩn do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) xây dựng với giá trị nằm trong khoảng từ 0 đến 1.

HDI Việt Nam là bao nhiêu?

Theo Báo cáo Phát triển con người (HDR) toàn cầu 2021/2022, do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam công bố sáng ngày 9/9/2022, chỉ số HDI của Việt Nam đạt 0,703 vào năm 2021. Kết quả này giúp Việt Nam tăng 2 bậc trên bảng xếp hạng toàn cầu, đứng ở vị trí 115/191 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Đây là nội dung được UNDP công bố tại Lễ ra mắt Báo cáo Phát triển Con người toàn cầu 2021/22 với chủ đề: “Thời đại bất định, cuộc sống bất an: Xây dựng tương lai trong một thế giới đang chuyển đổi”.

Từ năm 2019, Việt Nam đã chính thức được xếp vào Nhóm quốc gia có mức phát triển con người cao. Chỉ số HDI được xây dựng dựa trên 3 yếu tố cốt lõi gồm: Tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người, tuổi thọ trung bình và số năm đi học trung bình, qua đó phản ánh bức tranh tổng quát về sự phát triển con người.

Trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được tiến bộ ổn định ở cả 3 khía cạnh của HDI, đặc biệt kể từ những năm 1990. Tuy nhiên, trong khoảng 10 năm trở lại đây, tốc độ gia tăng HDI có xu hướng chậm lại. Nguyên nhân chủ yếu là do Việt Nam đã đạt mức tuổi thọ và trình độ học vấn tương đối cao so với mức thu nhập khiến dư địa tăng trưởng HDI không còn lớn như giai đoạn trước.

Chỉ số GII

Bên cạnh đó, chỉ số Bất bình đẳng giới (GII) của Việt Nam tiếp tục được cải thiện trong năm 2021. GII của Việt Nam đạt 0,296, xếp hạng 71/170 quốc gia. Chỉ số này đo lường mức độ suy giảm phát triển con người do bất bình đẳng giới, dựa trên các tiêu chí như sức khỏe sinh sản, mức độ trao quyền và sự tham gia của phụ nữ vào lực lượng lao động.

Việt Nam được đánh giá tích cực ở các khía cạnh như giảm tỷ lệ tử vong mẹ, tăng tỷ lệ đi học của trẻ em gái và tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động. Tuy nhiên, tỷ lệ đại diện của phụ nữ trong Quốc hội vẫn còn ở mức thấp, cần tiếp tục được cải thiện trong thời gian tới.

Chỉ số PHDI

Về chỉ số PHDI (Chỉ số phát triển con người có điều chỉnh theo áp lực lên hành tinh), Việt Nam chỉ bị điều chỉnh giảm 5.8%, nhờ đó tăng 17 bậc xếp hạng so với trường hợp không điều chỉnh. Tuy nhiên, con số này chủ yếu được tính toán dựa trên lượng khí thải CO₂ bình quân đầu người theo sản xuất. 

Việc Việt Nam bị trừ ít không đồng nghĩa với việc đã làm tốt trong việc giảm phát thải CO₂ mà phản ánh thực tế rằng nước ta chưa có nhiều ngành công nghiệp phát thải lớn so với một số quốc gia khác.

Chỉ số HDI có ảnh hưởng đến người lao động Việt Nam?

Theo hướng dẫn tại Quyết định 05/2023/QĐ-TTg, chỉ số phát triển con người (HDI) có giá trị trong khoảng từ 0 đến 1 (0 ≤ HDI ≤ 1). Trong đó:

• HDI = 1 thể hiện trình độ phát triển con người ở mức lý tưởng
• HDI = 0 phản ánh xã hội không có sự phát triển mang tính nhân văn

Căn cứ giá trị HDI, các quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc khu vực được phân thành 4 nhóm như sau:

• Nhóm 1: Mức rất cao với HDI ≥ 0,800
• Nhóm 2: Mức cao với 0,700 ≤ HDI < 0,800
• Nhóm 3: Mức trung bình với 0,550 ≤ HDI < 0,700
• Nhóm 4: Mức thấp với HDI < 0,550

Từ các quy định và phân tích nêu trên có thể thấy, chỉ số phát triển con người (HDI) có mối quan hệ tích cực với thu nhập của người lao động, thể hiện qua một số khía cạnh sau:

• Thứ nhất, HDI càng cao cho thấy nền kinh tế càng phát triển, kéo theo thu nhập bình quân đầu người tăng, tạo điều kiện nâng cao mức lương và thu nhập của người lao động.
• Thứ hai, HDI phản ánh chất lượng nguồn nhân lực. Khi trình độ giáo dục và kỹ năng lao động được cải thiện, năng suất lao động tăng lên, từ đó góp phần cải thiện thu nhập cho người lao động.
• Thứ ba, HDI cao thể hiện chất lượng cuộc sống tốt hơn, bao gồm điều kiện y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Môi trường sống ổn định giúp người lao động yên tâm làm việc, có động lực nâng cao kỹ năng và gia tăng thu nhập.
• Thứ tư, HDI cao thường đi kèm với hệ thống chính sách và môi trường pháp lý ổn định, tạo điều kiện bảo vệ quyền lợi người lao động và hỗ trợ phát triển thị trường lao động bền vững.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mối quan hệ giữa HDI và thu nhập của người lao động không hoàn toàn tuyến tính. Thu nhập còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác như chính sách tiền lương, mức độ đầu tư cho nguồn nhân lực, cơ cấu ngành nghề và khả năng tiếp cận việc làm.

Tạm kết

Tìm hiểu chỉ số HDI là gì không chỉ giúp hiểu cách các tổ chức quốc tế đánh giá sự phát triển của một quốc gia mà còn cho thấy vai trò của giáo dục, y tế và thu nhập trong việc nâng cao chất lượng sống. Khi các yếu tố này được cải thiện đồng đều, con người mới thực sự trở thành trung tâm của phát triển bền vững.

Trong bối cảnh giáo dục và tri thức ngày càng được chú trọng, máy tính bảng trở thành công cụ học tập và làm việc linh hoạt cho nhiều đối tượng. Tại FPT Shop, các dòng tablet từ phổ thông đến cao cấp luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu học online, đọc tài liệu và giải trí hằng ngày. Ghé FPT Shop để trải nghiệm và chọn cho mình chiếc máy tính bảng phù hợp, đồng hành cùng bạn trên hành trình nâng cao tri thức.

Xem thêm:

• KPI là gì? Các loại KPI thường gặp và cách xây dựng KPI theo đúng quy trình
• Chỉ số GI là gì? Tác động của chỉ số GI đối với sức khỏe và việc lựa chọn thực phẩm trong cuộc sống hằng ngày