Cúng khai hạ có ý nghĩa gì? Vì sao nhiều gia đình vẫn giữ nghi lễ này

Mùng 7 tháng giêng, nhiều gia đình Việt bắt đầu dọn dẹp ban thờ, hạ những cành đào đã héo và chuẩn bị quay lại nhịp sống thường ngày. Đây cũng là lúc diễn ra lễ cúng khai hạ, một nghi thức đánh dấu việc chính thức khép lại tết nguyên đán. Không rộn ràng như giao thừa, cũng không đông đúc như ngày hóa vàng, cúng khai hạ mang tính chất trầm lắng hơn. Đó là lúc gia chủ tạ ơn thần linh, tổ tiên đã phù hộ trong những ngày đầu xuân, đồng thời báo hiệu rằng mọi sinh hoạt sẽ trở về guồng quay bình thường. Với những ai còn giữ tục dựng cây nêu, đây còn là dịp hạ nêu xuống, hoàn tất một vòng lễ nghi trọn vẹn.

Cúng khai hạ là gì và tại sao lại quan trọng?

Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ nghi lễ này vừa mang tính biểu tượng vừa có tính thực hành. Sau những ngày đầu năm dành cho cúng bái, thăm hỏi và du xuân, lễ cúng khai hạ như một cách khép lại phần mở đầu của năm mới để mọi việc trở lại guồng quen thuộc hơn.

Cúng khai hạ còn gọi là lễ hạ cây nêu

Nhìn theo cách dễ hiểu hơn, dựng nêu là mở Tết còn hạ nêu là khép Tết. Chính vì vậy, nghi thức này không chỉ là một động tác mang tính hình thức mà còn cho thấy người xưa rất coi trọng sự trọn vẹn của mỗi chặng trong năm.

Ý nghĩa tâm linh của việc cúng khai hạ

Về ý nghĩa, lễ này thường gắn với việc tạ ơn thần linh và tổ tiên đã phù hộ gia đạo trong những ngày đầu năm. Mâm lễ không cần phô trương, nhưng sự thành kính lại được đặt lên hàng đầu. Đó là lý do nhiều gia đình vẫn giữ cúng khai hạ dù đời sống hiện đại đã giản lược khá nhiều nghi thức Tết.

Ngoài lớp nghĩa tâm linh, lễ còn mang giá trị tinh thần rõ rệt. Nó giúp các thành viên có cảm giác năm mới bắt đầu một cách nghiêm túc hơn, không bị trôi tuột sau mấy ngày nghỉ, ăn uống và gặp gỡ liên tục.

Thời điểm tổ chức lễ cúng khai hạ

Tại sao lại là mùng 7 tết?

Mùng 7 là ngày đánh dấu việc trở về với lao động, học tập và nề nếp sinh hoạt cũ. Chính lớp nghĩa này khiến lễ cúng khai hạ vẫn còn chỗ đứng cho tới hiện nay.

Có nhất thiết phải làm đúng mùng 7?

Về mặt phong tục, mùng 7 vẫn là ngày chuẩn được nhắc tới nhiều nhất. Tuy nhiên trong thực tế, không ít gia đình linh hoạt hơn, có thể làm sớm hoặc muộn một chút tùy lịch làm việc và điều kiện sinh hoạt. Điều này cũng khá dễ hiểu vì nhịp sống hiện nay không còn giống trước.

Dù vậy, nếu đã chọn làm lễ, bạn vẫn nên giữ tinh thần trang trọng và gọn ghẽ. Cúng khai hạ không đặt nặng sự cầu kỳ bằng sự thành tâm, nên điều quan trọng nhất vẫn là cách chuẩn bị và thái độ khi thực hiện nghi lễ.

Mâm cúng khai hạ gồm những gì?

Đồ cúng mặn và đồ chay

Mâm mặn thường được chọn khi gia đình muốn bày lễ chỉn chu hơn, nhất là ở những nhà còn giữ nếp cúng Tết khá đầy đủ. Gà luộc tượng trưng cho sự trang trọng, bánh chưng gợi tinh thần Tết, còn xôi đỏ thường mang hàm ý may mắn đầu năm. Nếu không làm mâm mặn, gia đình vẫn có thể cúng chay với nguyên tắc đơn giản, thanh sạch và gọn gàng.

Điều nên nhớ là không nhất thiết phải bày biện quá nhiều món. Với cúng khai hạ, một mâm lễ vừa phải nhưng chuẩn bị kỹ sẽ có ý nghĩa hơn một mâm quá lớn mà làm qua loa.

Hoa, trái cây và các vật phẩm khác

Ngoài đồ ăn, nhang, trà và rượu gần như là những vật phẩm khó thiếu trên bàn cúng. Hoa và trái cây cũng nên chọn loại tươi, đẹp, không dập nát. Nhiều nơi còn giữ thói quen chọn số lẻ, chẳng hạn 5 hoặc 7 bông hoa, 5 loại quả hoặc số lượng quả lẻ, vì số lẻ thường được xem là mang ý nghĩa tốt lành.

Chi tiết nhỏ nhưng đáng lưu ý là mâm lễ nên sạch và gọn. Sự chỉn chu trong cách bày biện giúp nghi lễ có cảm giác trang nghiêm hơn, đồng thời cũng thể hiện sự tôn trọng với thần linh và tổ tiên.

Bài văn khấn cúng khai hạ chuẩn truyền thống

Trong nghi lễ này, văn khấn là phần giúp lời thưa gửi được trọn ý hơn.

Nội dung chính trong bài khấn

Một bài khấn dùng trong cúng khai hạ thường có ba ý chính. Ý đầu là kính mời thần linh, gia tiên chứng giám. Ý tiếp theo là tạ ơn vì những ngày Tết đã qua được yên ổn, đủ đầy. Phần cuối là xin hạ nêu, khép lại kỳ lễ đầu năm và cầu mong gia đạo bình an, công việc hanh thông trong suốt năm mới.

Nội dung như vậy đã đủ dùng cho đa số gia đình. Không cần thêm quá nhiều câu chữ, vì nghi lễ này vốn coi trọng sự thành tâm hơn là phô diễn lời lẽ.

Cách đọc văn khấn đúng cách

Khi đọc văn khấn, người đại diện nên ăn mặc gọn gàng, đứng nghiêm trang và đọc rõ ràng. Nếu khấn theo bài có sẵn, chỉ cần giữ nhịp vừa phải, không đọc quá nhanh và không đùa cợt trong lúc hành lễ. Sau khi khấn xong, gia đình có thể chờ hương cháy một phần rồi tiến hành các bước tiếp theo như hạ nêu hoặc hạ lễ.

Một nghi thức nhỏ nhưng làm đúng vẫn tạo ra cảm giác rất khác. Nó khiến lễ cúng có đầu có cuối và giúp các thành viên ý thức rõ hơn rằng kỳ nghỉ Tết đã thật sự khép lại.

Cúng khai hạ có còn cần thiết trong đời sống hiện đại?

Cúng khai hạ vì thế không nằm ở chuyện làm lớn hay nhỏ, mà ở việc gia đình có muốn giữ một điểm tựa tinh thần đầu năm hay không. Với nhiều người, chỉ cần một mâm lễ gọn, một lời khấn tạ ơn và một buổi sáng mùng 7 đủ trang nghiêm là đã có cảm giác mọi thứ bắt đầu đâu ra đó hơn hẳn.

Tạm kết

Cúng khai hạ không phải nghi lễ bắt buộc với mọi nhà, nhưng vẫn là phong tục đáng giữ nếu bạn muốn năm mới bắt đầu một cách có trình tự và có ý nghĩa. Từ mốc mùng 7 tháng Giêng, việc hạ nêu, dâng lễ và đọc văn khấn giúp khép lại không khí Tết trong sự tôn kính, đồng thời mở ra nhịp sống mới gọn gàng hơn. Khi hiểu đúng bản chất của cúng khai hạ, bạn sẽ thấy đây không chỉ là chuyện nghi thức mà còn là một cách giữ nếp nhà khá đẹp.

Nếu đang chuẩn bị mâm lễ đầu năm hoặc muốn sắm thêm đồ gia dụng cho việc cúng bái, nấu nướng và dọn dẹp sau Tết, bạn có thể tham khảo các nhóm sản phẩm như nồi inox, bếp điện, lò vi sóng, tủ lạnh và gia dụng nhà bếp tại FPT Shop để chuẩn bị mọi thứ tiện hơn, gọn hơn cho sinh hoạt gia đình.

Xem thêm:

• Hướng dẫn chuẩn bị mâm cúng Thần Tài đầy đủ và ý nghĩa nhất
• Gợi ý mâm cơm cúng rằm tháng giêng và rằm tháng 7 đơn giản nhưng vẫn đủ đầy