Đất trượt là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng tránh

Đất trượt là một trong những hiện tượng thiên tai nguy hiểm, thường xuất hiện ở khu vực đồi núi, ven sông suối, taluy đường hoặc nơi có nền đất yếu. Hiện tượng này có thể xảy ra chậm trong thời gian dài, nhưng cũng có trường hợp diễn ra rất nhanh sau mưa lớn, gây sạt lở nghiêm trọng. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu đất trượt có ý nghĩa quan trọng trong phòng tránh rủi ro.

Đất trượt là gì?

Đất trượt là hiện tượng một khối đất, đá, bùn hoặc vật liệu rời bị tách khỏi vị trí ban đầu và di chuyển xuống phía dưới theo sườn dốc. Trong đời sống hằng ngày, hiện tượng này thường được gọi là trượt đất, sạt lở đất hoặc sạt trượt đất.

Hiện tượng đất trượt thường xảy ra ở những nơi có địa hình dốc, đất đá phong hóa mạnh, nền đất bị ngấm nước lâu ngày hoặc khu vực bị tác động bởi xây dựng, đào xẻ, khai thác khoáng sản. Khi khối đất mất khả năng bám giữ, trọng lực sẽ kéo toàn bộ phần đất yếu dịch chuyển xuống thấp, gây nguy hiểm cho nhà cửa, đường sá, cây trồng và con người.

Nguyên nhân gây đất trượt

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến đất trượt, trong đó phổ biến nhất là mưa lớn kéo dài. Khi nước mưa thấm sâu vào đất, khối đất trở nên nặng hơn, liên kết giữa các hạt đất suy yếu và làm mái dốc dễ mất ổn định. USGS cũng ghi nhận trượt đất có thể bị kích hoạt bởi mưa, thay đổi mực nước, xói lở dòng chảy, thay đổi nước ngầm, động đất, hoạt động núi lửa hoặc tác động của con người.

Mưa lớn kéo dài

Mưa lớn là yếu tố thường gặp nhất khiến đất trượt xảy ra, đặc biệt tại vùng núi hoặc khu vực có taluy dốc. Khi lượng nước thấm vào đất quá nhiều, đất bị bão hòa, giảm ma sát và dễ trượt xuống phía dưới. Đây là lý do sạt lở đất thường xuất hiện sau những đợt mưa liên tục nhiều ngày.

Địa hình dốc và nền đất yếu

Những khu vực có sườn dốc lớn, đất đá rời rạc, đất bị phong hóa hoặc có nhiều vết nứt tự nhiên thường dễ xảy ra đất trượt hơn. Nếu bên dưới là lớp đất yếu, khi gặp mưa hoặc rung chấn, toàn bộ khối đất phía trên có thể bị mất điểm tựa và dịch chuyển.

Tác động từ con người

Các hoạt động như chặt phá rừng, đào taluy, san gạt đồi núi, xây nhà trên nền đất yếu hoặc khai thác đất đá không đúng kỹ thuật đều có thể làm mất cân bằng mái dốc. Khi thảm thực vật bị phá bỏ, rễ cây không còn giữ đất hiệu quả, khiến nguy cơ đất trượt tăng cao trong mùa mưa.

Dấu hiệu nhận biết đất trượt

Đất trượt thường có một số dấu hiệu cảnh báo trước, tuy nhiên nhiều người dễ bỏ qua vì ban đầu các biểu hiện này chưa quá rõ ràng. CDC khuyến cáo cần chú ý các thay đổi bất thường như mực nước suối tăng hoặc giảm đột ngột, dòng bùn nhỏ chảy trước dòng lớn, cây cối hoặc cột điện bị nghiêng và âm thanh lạ từ sườn dốc.

Mặt đất xuất hiện vết nứt

Nếu trên nền nhà, sân, đường đi hoặc sườn đồi xuất hiện vết nứt mới, đặc biệt là vết nứt kéo dài và ngày càng rộng, đây có thể là dấu hiệu đất đang dịch chuyển. Người dân ở khu vực đồi núi cần đặc biệt chú ý hiện tượng này sau mưa lớn.

Cây cối, cột điện hoặc tường rào bị nghiêng

Khi nền đất bên dưới bắt đầu trượt, cây cối, cột điện, hàng rào hoặc tường chắn có thể nghiêng bất thường. Đây là dấu hiệu cho thấy đất không còn ổn định và khu vực đó có nguy cơ sạt lở.

Nước suối đổi màu hoặc dòng chảy bất thường

Ở gần khe suối, nếu thấy nước đột ngột chuyển đục, có nhiều bùn đất, đá nhỏ hoặc mực nước lên xuống bất thường, người dân cần cảnh giác. UNICEF cũng lưu ý mưa lớn kéo dài, nước sông suối chuyển từ trong sang đục, tiếng đá va chạm hoặc cây gãy có thể là dấu hiệu cảnh báo lũ quét và sạt lở đất.

Đất trượt nguy hiểm như thế nào?

Đất trượt có thể gây thiệt hại nghiêm trọng nếu xảy ra gần khu dân cư, đường giao thông hoặc công trình xây dựng. Khối đất đá khi trượt xuống có thể vùi lấp nhà cửa, phá hỏng đường sá, cuốn trôi cây trồng, làm đứt hệ thống điện nước và gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng con người.

Ngoài thiệt hại tức thời, đất trượt còn làm biến dạng địa hình, mất đất sản xuất, gây tắc nghẽn dòng chảy và có thể làm tăng nguy cơ lũ quét. Trong một số trường hợp, đất đá sạt xuống chặn dòng suối, tạo thành hồ tạm thời; nếu khối chắn bị vỡ, dòng nước và bùn đất có thể tràn xuống rất nhanh.

Cách phòng tránh đất trượt

Để hạn chế nguy cơ đất trượt, cần kết hợp giữa theo dõi thời tiết, quan sát địa hình và thực hiện các biện pháp gia cố phù hợp. Người dân sống ở khu vực đồi núi, ven sông suối hoặc gần taluy đường nên đặc biệt cảnh giác trong mùa mưa bão.

Theo dõi cảnh báo thời tiết

Khi có mưa lớn kéo dài, cần thường xuyên theo dõi bản tin dự báo thời tiết và cảnh báo từ chính quyền địa phương. Nếu khu vực sinh sống từng xảy ra sạt lở hoặc có dấu hiệu nứt đất, cần chuẩn bị sẵn phương án sơ tán đến nơi an toàn.

Không xây dựng ở khu vực nguy hiểm

Không nên xây nhà sát chân đồi, dưới taluy cao, ven bờ sông đang bị xói lở hoặc tại nơi đã có cảnh báo nguy cơ sạt lở. Với công trình bắt buộc phải xây ở khu vực dốc, cần khảo sát địa chất và có giải pháp thoát nước, kè chắn, gia cố mái dốc phù hợp.

Bảo vệ cây xanh và hệ thống thoát nước

Cây xanh có vai trò quan trọng trong việc giữ đất và giảm xói mòn. Vì vậy, cần hạn chế chặt phá rừng, tăng cường trồng cây ở khu vực sườn dốc và đảm bảo hệ thống thoát nước hoạt động tốt để tránh nước mưa ngấm quá nhiều vào nền đất.

Nên làm gì khi có nguy cơ đất trượt?

Khi thấy các dấu hiệu bất thường như đất nứt, cây cối nghiêng, tiếng động lạ từ sườn núi hoặc nước suối chuyển đục, người dân cần nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm. Không nên cố ở lại để di chuyển tài sản vì đất trượt có thể xảy ra rất nhanh, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn hoặc ban đêm.

Nếu đang đi đường qua khu vực đèo dốc, taluy hoặc nơi có biển cảnh báo sạt lở, cần hạn chế dừng lại lâu. Trong trường hợp đất đá bắt đầu rơi xuống, hãy nhanh chóng di chuyển ra khỏi vùng chân dốc và thông báo cho cơ quan chức năng để được hỗ trợ kịp thời.

Tạm kết

Đất trượt là hiện tượng đất, đá hoặc bùn mất ổn định và dịch chuyển xuống sườn dốc, thường xảy ra sau mưa lớn, ở khu vực nền đất yếu hoặc địa hình dốc. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng tránh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, đặc biệt trong mùa mưa bão.

Để theo dõi thời tiết, cập nhật cảnh báo thiên tai và giữ liên lạc trong các tình huống khẩn cấp, bạn có thể trang bị một chiếc smartphone pin tốt, kết nối ổn định tại FPT Shop. Đây sẽ là thiết bị hữu ích giúp bạn chủ động hơn khi di chuyển, sinh sống hoặc làm việc tại những khu vực có nguy cơ mưa lớn, sạt lở và đất trượt.

Xem thêm: