IUU là gì? Tìm hiểu về hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp và các quy định ngư dân cần tuân thủ

Trong hoạt động khai thác thủy sản hiện nay, thuật ngữ IUU xuất hiện ngày càng thường xuyên, gắn liền với các quy định quản lý và cảnh báo từ thị trường quốc tế. Khái niệm này liên quan trực tiếp đến tính hợp pháp và trách nhiệm của tàu cá trong quá trình đánh bắt trên biển. Dù vậy, việc hiểu đúng và đầy đủ về IUU vẫn còn khá mơ hồ với nhiều người. Vậy IUU là gì và vì sao ngư dân cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề này?

IUU là gì? Tìm hiểu khái niệm và hậu quả của khai thác IUU

Khái niệm IUU

Khai thác IUU (Illegal, Unreported and Unregulated fishing) được hiểu là các hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Đây là một trong những nguyên nhân làm suy giảm nguồn lợi thủy sản, ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái biển và tính bền vững của nghề cá.

• Khai thác bất hợp pháp: Là các hành vi đánh bắt vi phạm pháp luật quốc gia hoặc quốc tế, như khai thác không có giấy phép hợp lệ, đánh bắt tại khu vực cấm, sử dụng ngư cụ bị cấm hoặc trung chuyển thủy sản có nguồn gốc không hợp pháp.
• Khai thác không theo quy định: Xảy ra tại những khu vực hoặc ngành nghề chưa có cơ chế quản lý, bảo tồn rõ ràng từ phía quốc gia hay quốc tế, thường gặp ở vùng biển chung hoặc tại các quốc gia chưa tham gia các công ước quản lý nghề cá.
• Khai thác không báo cáo: Là hoạt động đánh bắt không báo cáo hoặc báo cáo không đầy đủ, không chính xác cho cơ quan có thẩm quyền, gây khó khăn cho công tác thống kê, quản lý và kiểm soát nguồn lợi.

Tóm lại, dù biểu hiện khác nhau, các hình thức IUU đều gây cản trở công tác quản lý nghề cá và làm suy giảm uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Vì vậy, việc hiểu rõ IUU là gì là điều cần thiết đối với ngư dân hiện nay.

Hệ lụy của khai thác IUU đối với ngư dân và ngành thủy sản

Sau khi biết được IUU là gì, có thể nhận ra rằng những hệ lụy do hoạt động này gây ra là rất nghiêm trọng, không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế, môi trường biển và đời sống ngư dân.

Trước hết, các biện pháp xử lý đối với hành vi khai thác IUU ngày càng được siết chặt. Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, ngư dân vi phạm có thể bị phạt tiền, tước giấy phép khai thác, tịch thu hoặc tiêu hủy ngư cụ cũng như phương tiện vi phạm. Trong những trường hợp nghiêm trọng, hành vi khai thác IUU còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trên thị trường quốc tế, khai thác IUU khiến thủy sản Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị Liên minh châu Âu cảnh báo “thẻ vàng”. Khi đó, các lô hàng xuất khẩu sang EU sẽ bị kiểm soát chặt chẽ hơn, kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí và thậm chí có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu. Nếu tình trạng này không được cải thiện, nguy cơ áp dụng “thẻ đỏ” sẽ khiến hoạt động xuất khẩu sang EU bị gián đoạn hoàn toàn.

Không dừng lại ở đó, khai thác IUU còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái biển. Việc đánh bắt quá mức, sử dụng ngư cụ cấm hoặc xâm phạm các vùng biển nhạy cảm làm suy giảm nguồn lợi thủy sản và phá vỡ cân bằng tự nhiên. Về lâu dài, điều này khiến ngư dân mất đi sinh kế bền vững, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống hiện tại và tương lai của các thế hệ sau.

Các hành vi bị xem là vi phạm quy định IUU trong khai thác thủy sản

Các hành vi khai thác bị xác định vi phạm IUU bao gồm nhiều hình thức khác nhau, chủ yếu liên quan đến tính hợp pháp, nghĩa vụ báo cáo và việc tuân thủ quy định quản lý nghề cá. Cụ thể gồm các trường hợp sau:

(1) Thực hiện hoạt động đánh bắt khi không có giấy phép hợp lệ, hoặc không được quốc gia treo cờ hay quốc gia ven biển liên quan cấp phép.

(2) Không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lưu giữ và báo cáo dữ liệu khai thác, bao gồm dữ liệu từ hệ thống giám sát tàu cá, báo cáo cập cảng hoặc thông tin chuyến biển theo quy định.

(3) Đánh bắt tại khu vực bị cấm, trong thời gian cấm khai thác theo mùa vụ, sau khi giấy phép hoặc hạn ngạch đã hết hiệu lực, hoặc khai thác vượt quá độ sâu cho phép.

(4) Khai thác các loài thủy sản thuộc danh mục tạm ngừng khai thác hoặc bị cấm đánh bắt.

(5) Sử dụng ngư cụ, công cụ khai thác bị cấm hoặc không đúng quy định hiện hành.

(6) Làm giả, che giấu, thay đổi dấu vết, danh tính tàu cá hoặc thông tin đăng kiểm.

(7) Che giấu, giả mạo hoặc tiêu hủy các chứng cứ liên quan đến quá trình điều tra hành vi vi phạm.

(8) Cản trở hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng; gây khó khăn cho cán bộ thực thi nhiệm vụ trong quá trình thanh tra, kiểm soát việc tuân thủ các biện pháp bảo tồn và quản lý.

(9) Đưa thủy sản lên khoang, chuyển tải hoặc vận chuyển cá có kích thước nhỏ hơn quy định, trái với pháp luật hiện hành.

(10) Chuyển tải, tham gia hoặc hỗ trợ hoạt động đánh bắt của các tàu đã bị xác định có hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo hoặc không theo quy định, đặc biệt là các tàu nằm trong danh sách vi phạm của tổ chức quản lý nghề cá khu vực.

(11) Thực hiện khai thác trong khu vực do tổ chức quản lý nghề cá khu vực quản lý nhưng không tuân thủ các biện pháp bảo tồn, quản lý của tổ chức đó, hoặc treo cờ quốc gia không phải là thành viên.

(12) Tàu cá không mang quốc tịch, không xác định được quốc gia chủ quyền theo quy định của luật pháp quốc tế.

Những hành vi trên đều bị xem là vi phạm nghiêm trọng trong hoạt động khai thác thủy sản và là đối tượng bị kiểm soát chặt chẽ trong công tác phòng, chống khai thác IUU hiện nay.

Tạm kết

Qua đây, việc hiểu rõ IUU là gì đóng vai trò quan trọng trong hoạt động khai thác thủy sản hiện nay. Tuân thủ đúng quy định pháp luật góp phần bảo vệ nguồn lợi biển, duy trì sinh kế lâu dài cho ngư dân và giữ vững vị thế của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Mỗi hành động đúng quy định đều có ý nghĩa trong việc hướng tới một ngành thủy sản phát triển bền vững.

Bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn về IUU và các quy định liên quan một cách nhanh chóng, thuận tiện? Một chiếc điện thoại phù hợp sẽ hỗ trợ việc đọc tài liệu, theo dõi thông tin và cập nhật tin tức hằng ngày dễ dàng hơn. Đến FPT Shop để tham khảo các mẫu smartphone chính hãng, bảo hành rõ ràng cùng nhiều ưu đãi hấp dẫn.

Xem thêm:

• CCA là gì? Ý nghĩa, cách tính toán và tầm quan trọng của chỉ số CCA trong việc lựa chọn ắc quy cho các dòng xe
• CSO là gì? Tìm hiểu vai trò, công việc và lộ trình trở thành Giám đốc chiến lược