OPEC là gì? Vai trò và cách hoạt động của tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ

Thị trường năng lượng toàn cầu luôn biến động theo nguồn cung và nhu cầu dầu mỏ giữa các quốc gia. Mỗi khi giá dầu tăng giảm mạnh, một tổ chức quốc tế thường được nhắc đến trong các bản tin kinh tế và tài chính. Vì vậy, nhiều người bắt đầu quan tâm OPEC là gì và vì sao tổ chức này lại có khả năng tác động lớn đến thị trường dầu mỏ. Việc tìm hiểu về OPEC giúp làm rõ hơn cách các quốc gia phối hợp để điều tiết nguồn cung năng lượng trên thế giới.

OPEC là gì?

OPEC là viết tắt của Organization of Petroleum Exporting Countries, tức Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ. Đây là một tổ chức liên chính phủ gồm 13 quốc gia thành viên, chiếm khoảng 30% sản lượng dầu toàn cầu. Tổ chức được thành lập vào năm 1960 với mục tiêu điều phối chính sách dầu mỏ giữa các quốc gia thành viên và đảm bảo sự ổn định của thị trường năng lượng. Trụ sở chính của OPEC đặt tại Vienna (Áo), nơi diễn ra các hoạt động điều hành và quản lý thường xuyên của tổ chức.

OPEC hoạt động như một liên minh quản lý nguồn cung dầu. Thông qua việc điều chỉnh sản lượng khai thác của các quốc gia thành viên, tổ chức có thể tác động đến giá dầu trên thị trường thế giới, từ đó hạn chế các biến động lớn có thể ảnh hưởng đến cả quốc gia sản xuất và các nước tiêu thụ dầu.

Trước khi OPEC ra đời, thị trường dầu mỏ quốc tế chủ yếu bị chi phối bởi nhóm các công ty năng lượng đa quốc gia của Anh và Mỹ, thường được gọi là “Seven Sisters”. Tuy nhiên từ những năm 1980, OPEC bắt đầu có ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung dầu toàn cầu cũng như sự ổn định của giá dầu.

Lịch sử hình thành và phát triển của OPEC

OPEC được thành lập vào ngày 14/9/1960 tại Baghdad bởi năm quốc gia sáng lập gồm Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Saudi và Venezuela. Mục tiêu ban đầu là điều phối các chính sách dầu mỏ của các quốc gia thành viên và hỗ trợ kinh tế, kỹ thuật cho các nước trong tổ chức.

Ban Thư ký của OPEC ban đầu đặt tại Geneva trước khi chuyển trụ sở chính đến Vienna vào năm 1965. Người đứng đầu tổ chức là Tổng Thư ký, chịu trách nhiệm điều hành các hoạt động của OPEC.

Đến năm 1969, số thành viên của OPEC đã tăng lên 10 quốc gia. Một sự kiện quan trọng xảy ra vào tháng 10/1973 khi các quốc gia Ả Rập cắt giảm sản lượng dầu và cấm xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Hà Lan nhằm phản ứng trước sự hỗ trợ của phương Tây dành cho Israel trong Chiến tranh Yom Kippur. Giá dầu sau đó tăng mạnh và gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng tại Mỹ. Lệnh cấm vận được dỡ bỏ vào năm 1974.

Đến năm 1975, OPEC có tổng cộng 13 quốc gia thành viên và con số này vẫn giữ nguyên đến năm 2023 dù có một số quốc gia gia nhập rồi rời khỏi sau đó.

Năm 1976, OPEC thành lập Quỹ Phát triển Quốc tế OPEC nhằm cung cấp tài chính và hỗ trợ cho các quốc gia đang phát triển. Trong các thập kỷ tiếp theo, nhiều sự kiện như chiến tranh Iran – Iraq, Chiến tranh Vùng Vịnh, khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 – 2008 đều ảnh hưởng đến giá dầu thế giới.

Năm 2016, OPEC liên minh với các quốc gia sản xuất dầu khác để hình thành OPEC+. Liên minh này gồm 10 quốc gia như Nga, Kazakhstan, Azerbaijan, Mexico và Oman nhằm ứng phó với việc giá dầu giảm do sản lượng dầu đá phiến của Mỹ tăng mạnh.

Trong giai đoạn đại dịch COVID-19 năm 2020, nhu cầu năng lượng giảm mạnh khiến giá dầu thô lao dốc. Để ổn định thị trường, các thành viên OPEC+ đã quyết định cắt giảm khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 10% sản lượng toàn cầu.

Mục tiêu và nhiệm vụ của OPEC

Khi tìm hiểu OPEC là gì, cần chú ý đến mục tiêu hoạt động của tổ chức này. OPEC được thành lập nhằm điều phối và thống nhất chính sách dầu khí giữa các quốc gia thành viên, đồng thời duy trì sự ổn định của thị trường dầu mỏ thế giới. Tổ chức hướng đến việc đảm bảo nguồn cung dầu ổn định cho nền kinh tế toàn cầu và người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, OPEC cũng đặt mục tiêu tạo nguồn thu ổn định cho các quốc gia sản xuất dầu cũng như các nhà đầu tư trong ngành năng lượng. Tổ chức cam kết duy trì mức giá dầu hợp lý trên thị trường quốc tế nhằm hạn chế những biến động lớn có thể gây ảnh hưởng đến nền kinh tế của nhiều quốc gia.

Các quốc gia sáng lập được công nhận là thành viên đầy đủ của tổ chức. Những quốc gia khác muốn gia nhập OPEC cần có sản lượng xuất khẩu dầu đáng kể và phải nhận được sự chấp thuận của ít nhất ba phần tư số thành viên hiện tại.

Các thành viên trong tổ chức OPEC

Năm quốc gia sáng lập gồm Iran, Iraq, Kuwait, Ả Rập Saudi và Venezuela. Ngoài ra, tổ chức còn có tám quốc gia thành viên khác là Algeria, Angola, Cộng hòa Congo, Guinea Xích Đạo, Gabon, Libya, Nigeria và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất.

Một số quốc gia từng tham gia OPEC nhưng đã rời khỏi tổ chức. Ecuador là thành viên trong giai đoạn 1973 – 1992 và 2007 – 2020. Indonesia từng là thành viên từ năm 1962 – 2008 và quay lại trong thời gian ngắn năm 2016. Qatar cũng từng tham gia OPEC từ năm 1961 trước khi rời tổ chức vào năm 2019.

Cách thức hoạt động của tổ chức OPEC

Để hiểu rõ hơn OPEC là gì, cần xem xét cách tổ chức này vận hành và đưa ra các quyết định liên quan đến sản lượng dầu.

Cơ cấu tổ chức của OPEC

Trụ sở chính của OPEC đặt tại Vienna (Áo) và tổ chức được vận hành thông qua ba cơ quan chính gồm Hội nghị, Hội đồng Thống đốc và Ban Thư ký.

• Hội nghị là cơ quan có thẩm quyền cao nhất của OPEC, bao gồm đại biểu từ các quốc gia thành viên và mỗi quốc gia có một phiếu bầu. Cơ quan này quyết định các chính sách quan trọng, tư cách thành viên và lãnh đạo của tổ chức.
• Hội đồng Thống đốc chịu trách nhiệm lập ngân sách và quản lý các vấn đề tài chính. Các quốc gia thành viên đề cử thống đốc đại diện và phục vụ nhiệm kỳ hai năm sau khi được Hội nghị xác nhận.
• Ban Thư ký có nhiệm vụ thực hiện các chính sách do Hội nghị và Hội đồng Thống đốc đề ra, đồng thời tiến hành nghiên cứu và giám sát hoạt động của tổ chức. Hiện Tổng Thư ký của OPEC là Haitham al-Ghais của Kuwait với nhiệm kỳ ba năm.

Cơ chế phân bổ sản lượng dầu

Một trong những công cụ quan trọng của OPEC là phân bổ hạn ngạch khai thác dầu cho từng quốc gia thành viên. Thông qua hạn ngạch này, tổ chức có thể điều chỉnh lượng dầu được đưa ra thị trường nhằm tạo sự cân bằng giữa cung và cầu.

Mức độ ảnh hưởng của từng quốc gia trong OPEC phụ thuộc vào trữ lượng và năng lực sản xuất dầu của họ. Những quốc gia như Kuwait, Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất có trữ lượng dầu lớn và tiềm lực tài chính mạnh nên có khả năng điều chỉnh sản lượng linh hoạt hơn so với nhiều thành viên khác.

Kết luận

Qua những nội dung trên, bạn đã hiểu rõ hơn OPEC là gì và vì sao tổ chức này lại có ảnh hưởng lớn đến giá dầu cũng như sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu hiện nay.

Nếu bạn đang tìm kiếm một chiếc laptop phục vụ học tập, làm việc hoặc giải trí, hãy tham khảo các sản phẩm chính hãng tại FPT Shop. Tại đây có nhiều dòng laptop từ phổ thông đến cao cấp, phù hợp với nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau. Truy cập FPT Shop để lựa chọn chiếc laptop phù hợp và cập nhật những ưu đãi mới nhất.

Xem thêm:

• Thẻ APEC là gì? Quyền lợi và điều kiện và thủ tục xin cấp thẻ APEC chi tiết
• APEC là gì? Vai trò của APEC trong việc thúc đẩy thương mại tự do và hợp tác quốc tế