AI trị liệu và mặt tối của sự thấu hiểu tuyệt đối

Câu nói nghe như mở ra một viễn cảnh đầy nhân văn và công nghệ phục vụ cảm xúc con người, nhưng cũng đồng thời cũng gợi lên một lo ngại không nhỏ, rằng liệu chúng ta đang chia sẻ những điều riêng tư nhất với ai, hay đúng hơn, với cái gì, và điều đó có thực sự an toàn?

Từ chatbot thành người bạn tâm lý bất đắc dĩ

Sự thật là “AI trị liệu” không còn là một ý tưởng tương lai. Từ ChatGPT, Meta AI đến xAI Grok, hay những ứng dụng chuyên dụng như Replika và Pi, hàng triệu người đang bắt đầu có thói quen tâm sự với máy. Không có chi phí khám bệnh, không cần hẹn lịch, AI luôn ở đó, 24/7, lắng nghe mọi lời than vãn, nỗi lo, niềm hy vọng hay cả những góc khuất không thể nói với ai. Và trong khi chất lượng phản hồi của các chatbot này còn nhiều tranh cãi, một câu hỏi quan trọng hơn đang lặng lẽ nổi lên, rằng những lời tâm sự đó được lưu trữ, phân tích và sử dụng bởi ai?

Trong lúc các công ty công nghệ như Meta tích cực thúc đẩy người dùng mở lòng với máy móc, các chính phủ trên thế giới, bao gồm cả Hoa Kỳ cũng đang gia tăng các biện pháp giám sát công dân với danh nghĩa bảo vệ an ninh và đạo đức. Những gì từng được coi là thông tin riêng tư như giới tính, sức khỏe tinh thần, quan điểm chính trị hay thậm chí chủng tộc và tôn giáo, giờ đây dễ dàng bị trích xuất từ chính những tương tác bạn nghĩ là cá nhân với một chatbot. Và khi công nghệ giám sát gặp dữ liệu trị liệu tâm lý, ranh giới giữa chăm sóc và kiểm soát trở nên cực kỳ mong manh. Bạn không chỉ được lắng nghe mà còn đang bị phân loại, đánh giá và có thể bị điều hướng mà không hề hay biết.

Sẽ có người cho rằng những cảnh báo này là viển vông, rằng chẳng ai đủ rảnh để soi mói từng dòng tâm sự bạn gõ vào máy. Nhưng điều đáng sợ nhất ở đây là bạn không cần bị một người thật theo dõi. Trong thế giới hiện đại, một dòng mã, một hệ thống học máy đủ khả năng thu thập, phân tích và đưa ra kết luận về bạn dựa trên chính những dữ liệu bạn từng nghĩ là an toàn. Quyền riêng tư không mất đi vì bị đánh cắp một lần. Nó biến mất từng chút, mỗi lần bạn gõ một câu tưởng chừng vô hại vào một chatbot, mỗi lần bạn nhấn “đồng ý” với điều khoản dài dằng dặc mà chưa từng đọc kỹ.

Trị liệu bằng AI có thể mang lại sự tiện lợi và cảm giác được lắng nghe, nhất là trong một thế giới mà tiếp cận chăm sóc tâm lý vẫn là điều xa xỉ với nhiều người. Nhưng trước khi để một cỗ máy trở thành người hiểu bạn nhất, hãy tự hỏi: liệu nó có thực sự đứng về phía bạn? Hay nó chỉ là một công cụ khác trong guồng máy giám sát khổng lồ đang ngày một tinh vi hơn?

Nguồn: The Verge