Chuyện gì xảy ra khi cho AI “ăn… không khí”? Nghệ sĩ Terence Broad đã thử, và đây là kết quả

Kết quả là một loạt tác phẩm trừu tượng đang gây xôn xao trên YouTube với tên gọi (un)stable equilibrium, mở ra những câu hỏi sâu sắc về sáng tạo, đạo đức và vai trò của con người trong nghệ thuật do AI tạo ra.

Không dữ liệu, không gợi ý, chỉ là một vòng lặp phản hồi

Hầu hết các hệ thống AI hiện nay đều cần ba yếu tố để tạo ra nội dung gồm tập dữ liệu, mô hình huấn luyện và một gợi ý đầu vào. Tuy nhiên, Broad đã lựa chọn loại bỏ toàn bộ ba yếu tố đó. Anh can thiệp trực tiếp vào kiến trúc GAN, tạo ra hai mạng nơ-ron phản hồi lẫn nhau trong một vòng lặp tự duy trì. Chúng không học từ thế giới bên ngoài mà học từ chính phản ứng của nhau.

Theo Broad, ban đầu hệ thống chỉ tạo ra những khối xám mờ không rõ hình thù. Nhưng khi anh thêm yếu tố biến thể màu sắc vào một trong hai mạng, hình ảnh bắt đầu mang lại cảm giác thẩm mỹ. Những khối màu tưởng chừng vô định dần trở nên gợi mở, có chiều sâu, tạo cảm giác như những bức tranh trừu tượng được tạo ra từ cảm xúc hơn là thuật toán.

Người xem nhanh chóng so sánh kết quả của Broad với tranh của Mark Rothko, bậc thầy của trường phái trừu tượng màu sắc. Dù vậy, Broad khẳng định không có bất kỳ dữ liệu nào về tranh của Rothko được dùng trong quá trình này. Anh không nạp bất kỳ hình ảnh nào vào hệ thống và không hướng dẫn nó theo một phong cách cụ thể. Tất cả hình ảnh đều là kết quả nội tại từ chính vòng phản hồi của hai mạng nơ-ron.

Tuy nhiên, Broad cũng thừa nhận rằng cảm quan thẩm mỹ cá nhân của anh có thể gián tiếp ảnh hưởng đến quá trình, chẳng hạn khi anh lựa chọn giữ lại một kết quả cụ thể hay điều chỉnh thông số trong vòng lặp. Điều này đặt ra câu hỏi liệu AI thực sự đang sáng tạo, hay đơn giản chỉ là một công cụ phản ánh thị hiếu của con người vận hành nó.

Trước đây, Broad từng nổi tiếng với dự án tái dựng bộ phim Blade Runner (1982) dưới dạng mơ màng bằng cách huấn luyện AI xem toàn bộ phim. Dự án gây tiếng vang nhưng nhanh chóng bị Warner Bros yêu cầu gỡ xuống vì vi phạm bản quyền. Từ trải nghiệm đó, Broad rút ra rằng việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để tái tạo tác phẩm có bản quyền là một vùng xám đạo đức.

Anh chọn hướng đi mới không dựa vào dữ liệu của người khác để đảm bảo rằng tác phẩm của mình hoàn toàn độc lập, không mang dấu vết sao chép. Đây không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật mà còn là một tuyên ngôn đạo đức. Broad muốn chứng minh rằng AI vẫn có thể tạo ra cái gì đó mà không phải đánh đổi bằng quyền sở hữu trí tuệ của người khác.

Điều khiến dự án của Broad đặc biệt không chỉ nằm ở kết quả hình ảnh mà còn ở câu hỏi nó đặt ra. Nếu AI không học gì từ thế giới, không được gợi ý, không lấy cảm hứng từ con người thì những gì nó tạo ra có phải là “nghệ thuật”? Broad thừa nhận chính anh cũng không biết chắc tại sao hệ thống lại đưa ra những hình ảnh như vậy. Nhưng với anh, sự bí ẩn đó chính là điều hấp dẫn nhất của thử nghiệm.

Tác phẩm của Broad không chỉ đơn thuần là hình ảnh mà còn là một phản biện đối với cách thế giới đang thần thánh hóa AI. Theo anh, AI không phải là pháp sư hay thiên tài sáng tạo mà chỉ là một hệ thống ma trận toán học có thể điều chỉnh và kiểm soát. Thay vì tiếp tục nuôi dưỡng ảo tưởng rằng AI là sinh vật siêu nhiên, Broad cố gắng kéo nó trở lại mặt đất, về đúng vai trò công cụ.

Dự án (un)stable equilibrium của Terence Broad là lời nhắc rằng có thể tồn tại những phương pháp tiếp cận AI hoàn toàn khác biệt. Trong một thế giới mà AI liên tục bị chỉ trích vì sao chép, đạo nhái, và tận dụng tác phẩm của người khác mà không xin phép, việc xây dựng một hệ thống sáng tạo “từ không khí” là một nỗ lực đáng trân trọng.

Dù bạn xem đây là bước đầu cho nghệ thuật thuần túy do máy tạo ra hay chỉ là một biểu diễn kỹ thuật thì nó vẫn là một đóng góp quan trọng vào cuộc đối thoại đang ngày càng căng thẳng về đạo đức, sáng tạo và quyền sở hữu trong kỷ nguyên AI. Broad đã chứng minh rằng ngay cả khi không học từ thế giới, AI vẫn có thể tạo ra một thứ gì đó khiến con người phải dừng lại và suy nghĩ.

Nguồn: CNET