Scam là gì? Các hình thức lừa đảo phổ biến và cách nhận biết

Chỉ một tin nhắn trúng thưởng, cuộc gọi giả danh ngân hàng hay lời mời đầu tư lợi nhuận cao cũng có thể khiến nhiều người mất tiền trong thời gian ngắn. Các chiêu trò lừa đảo hiện nay liên tục thay đổi để đánh vào tâm lý chủ quan của người dùng. Vậy scam là gì và vì sao hình thức này ngày càng phổ biến trên môi trường số?

Scam là gì?

Scam là thuật ngữ dùng để chỉ các hành vi hoặc thủ đoạn lừa đảo nhằm chiếm đoạt tài sản, thông tin cá nhân hoặc trục lợi bất hợp pháp. Scam có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trên Internet cũng như ngoài đời thực.

Hiện nay, phần lớn các chiêu trò scam xuất hiện trên smartphone, máy tính, hay tablet hoặc các thiết bị có kết nối mạng. Đối tượng lừa đảo thường lợi dụng tâm lý chủ quan, ham lợi nhuận cao hoặc sự thiếu cảnh giác của nạn nhân để thực hiện hành vi gian lận.

Các thủ đoạn scam ngày càng tinh vi hơn khi kết hợp công nghệ, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến nhằm tiếp cận nhiều người trong thời gian ngắn. Một số trường hợp còn giả mạo thương hiệu lớn, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng khiến người dùng khó nhận biết.

Scammer là gì?

Scammer là thuật ngữ dùng để chỉ những cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi lừa đảo. Các đối tượng này có thể hoạt động trong nước hoặc quốc tế, tận dụng Internet và mạng viễn thông để triển khai nhiều hình thức gian lận khác nhau.

Scammer thường tạo ra các kịch bản rất thuyết phục nhằm khiến nạn nhân mất cảnh giác. Nhiều đối tượng còn giả danh nhân viên ngân hàng, công ty tuyển dụng, người thân hoặc người bán hàng online để tạo lòng tin trước khi chiếm đoạt tiền bạc hoặc thông tin cá nhân.

Với sự phát triển của công nghệ hiện nay, việc tiếp cận nạn nhân trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Chỉ thông qua một cuộc gọi, email hoặc tin nhắn giả mạo, scammer đã có thể khiến nhiều người rơi vào bẫy lừa đảo.

Một số hình thức scam thường gặp

Sau khi đã hiểu rõ scam là gì, bạn cũng cần nắm được những hình thức scam thường gặp để cảnh giác hơn.

Lừa đảo online

Scam online là hình thức lừa đảo diễn ra trên Internet và hiện đang phổ biến nhất hiện nay. Các thủ đoạn ngày càng đa dạng và tinh vi hơn nhằm đánh cắp tiền bạc hoặc dữ liệu cá nhân.

Lừa đảo hẹn hò trực tuyến: Đối tượng lừa đảo lợi dụng ứng dụng hẹn hò hoặc mạng xã hội để tạo dựng tình cảm với nạn nhân. Sau khi tạo được lòng tin, scammer thường viện lý do khó khăn tài chính hoặc dụ dỗ đầu tư để chiếm đoạt tiền bạc.
Lừa đảo qua tin nhắn, email hoặc cuộc gọi: Scammer giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng hoặc thương hiệu nổi tiếng nhằm yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin tài khoản. Một số trường hợp còn gửi kèm đường link chứa mã độc hoặc website giả mạo.
Lừa đảo mua sắm online: Đối tượng giả làm người bán hàng với mức giá cực rẻ nhằm dụ người mua chuyển khoản đặt cọc. Sau khi nhận tiền, scammer có thể chặn liên lạc hoặc không giao hàng như quảng cáo.
Lừa đảo tiền điện tử: Lợi dụng xu hướng đầu tư tiền ảo, nhiều scammer quảng bá các dự án lợi nhuận cao bất thường hoặc dụ người dùng đầu tư vào đồng coin không có giá trị thực tế.
Lừa đảo tuyển dụng online: Scammer giả danh công ty tuyển dụng rồi yêu cầu ứng viên đóng phí hồ sơ, phí đào tạo hoặc cung cấp thông tin cá nhân trước khi nhận việc.
Hack tài khoản mạng xã hội: Đối tượng tìm cách chiếm quyền Facebook, Zalo hoặc Instagram rồi dùng chính tài khoản đó để nhắn tin vay tiền bạn bè và người thân.
Website mạo danh: Scammer tạo website có giao diện gần giống ngân hàng, sàn thương mại điện tử hoặc công ty lớn nhằm đánh cắp thông tin đăng nhập của người dùng.
Lừa đảo từ thiện: Một số đối tượng đăng bài kêu gọi quyên góp với hình ảnh thương tâm hoặc hoàn cảnh khó khăn không có thật nhằm lợi dụng lòng tốt của cộng đồng mạng.

Lừa đảo offline

Ngoài Internet, scam còn xuất hiện dưới nhiều hình thức ngoài đời thực nhằm lợi dụng lòng tin của nạn nhân.

Lừa đảo bán hàng đa cấp: Đối tượng hứa hẹn thu nhập cao để dụ người tham gia mạng lưới kinh doanh. Người mới thường phải mua hàng số lượng lớn hoặc đóng phí tham gia trước.
Lừa đảo bất động sản: Scammer giả làm chủ nhà hoặc môi giới để nhận tiền đặt cọc rồi biến mất. Một số trường hợp còn che giấu thông tin pháp lý hoặc bán cùng một tài sản cho nhiều người.
Lừa đảo tình cảm: Đây là hình thức tạo dựng mối quan hệ yêu đương nhằm lợi dụng tài chính. Sau khi khiến nạn nhân tin tưởng, scammer sẽ viện nhiều lý do để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản.
Giả danh người thân gặp nạn: Đối tượng gọi điện hoặc nhắn tin thông báo người thân của nạn nhân đang gặp tai nạn hoặc cấp cứu để yêu cầu chuyển tiền gấp.
Bán thuốc và thực phẩm chức năng giả: Scammer thường nhắm tới người lớn tuổi với các quảng cáo chữa bệnh thần kỳ hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
Việc nhẹ lương cao: Đối tượng hứa hẹn công việc đơn giản với thu nhập hấp dẫn nhưng yêu cầu đóng phí hồ sơ, phí đồng phục hoặc tiền đặt cọc trước khi nhận việc.
Khóa học kỹ năng kém chất lượng: Một số trung tâm quảng cáo khóa học “ra nghề nhanh, lương cao” nhưng nội dung sơ sài và không có giá trị thực tế.
Lừa đảo cho vay nhanh: Scammer quảng cáo vay tiền đơn giản, giải ngân nhanh nhưng đi kèm lãi suất rất cao và nhiều khoản phí không minh bạch.

Vì sao scam ngày càng phổ biến?

Scam trở nên phổ biến hơn do Internet và mạng xã hội tạo điều kiện cho scammer tiếp cận rất nhiều người chỉ trong thời gian ngắn.

Ngoài ra, việc thanh toán online và chuyển khoản nhanh khiến quá trình chiếm đoạt tiền diễn ra dễ dàng hơn trước đây. Nhiều đối tượng còn dùng tài khoản ảo, SIM rác hoặc thông tin giả để che giấu danh tính.

Bên cạnh đó, các chiêu trò lừa đảo hiện nay thường đánh mạnh vào tâm lý của nạn nhân như:

Ham lợi nhuận cao.
Sợ hãi khi bị đe dọa.
Tin tưởng người quen.
Thiếu kiến thức công nghệ.
Muốn kiếm việc nhanh.

Khi mất cảnh giác, người dùng rất dễ rơi vào bẫy lừa đảo dù thủ đoạn đôi khi không quá phức tạp.

Dấu hiệu nhận biết scam thường gặp

Scam online

Đề nghị quá hấp dẫn: Các tin nhắn trúng thưởng, đầu tư lợi nhuận cao hoặc việc nhẹ lương cao bất thường thường là dấu hiệu lừa đảo phổ biến.
Yêu cầu cung cấp mã OTP hoặc mật khẩu: Ngân hàng và các dịch vụ uy tín sẽ không yêu cầu người dùng gửi OTP, mật khẩu hay mã xác minh qua điện thoại hoặc email.
Đường link lạ: Những đường link gửi qua SMS, email hoặc mạng xã hội có thể dẫn tới website giả mạo hoặc chứa mã độc đánh cắp dữ liệu.
Email có nhiều lỗi chính tả: Scam email thường dùng câu cú thiếu chuyên nghiệp, sai chính tả hoặc địa chỉ email gần giống thương hiệu thật nhằm đánh lừa người dùng.
Giả danh cơ quan chức năng: Đối tượng lừa đảo có thể giả danh công an, tòa án hoặc ngân hàng để đe dọa và yêu cầu chuyển tiền gấp.

Scam offline

Tạo lòng tin quá nhanh: Scammer thường cố gắng tiếp cận thân thiện, tạo cảm giác đáng tin nhằm khiến nạn nhân mất cảnh giác.
Hứa hẹn lợi nhuận hoặc thu nhập bất thường: Những lời mời đầu tư “siêu lợi nhuận”, bán hàng thu nhập cao hoặc làm giàu nhanh thường tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo.
Yêu cầu đặt cọc trước: Các trường hợp yêu cầu chuyển tiền giữ chỗ, đóng phí tham gia hoặc đặt cọc khi chưa có thông tin rõ ràng cần được cảnh giác.
Thông tin mập mờ: Người bán hoặc đối tượng liên hệ không cung cấp đầy đủ giấy tờ, địa chỉ hoặc thông tin xác thực thường có dấu hiệu đáng nghi.
Gây áp lực tâm lý: Một số scammer cố tình tạo cảm giác gấp gáp để nạn nhân không có thời gian kiểm tra thông tin trước khi đưa ra quyết định.

Scam trong tuyển dụng

Tin tuyển dụng thiếu minh bạch: Nội dung tuyển dụng sơ sài, không rõ tên công ty, địa chỉ hoặc mô tả công việc thường là dấu hiệu scam.
Lương cao bất thường: Những công việc không yêu cầu kinh nghiệm nhưng đưa ra mức lương quá hấp dẫn thường tiềm ẩn rủi ro lừa đảo.
Thu phí tuyển dụng: Nhà tuyển dụng uy tín sẽ không yêu cầu ứng viên đóng phí hồ sơ, phí đào tạo hoặc phí giữ chỗ trước khi nhận việc.
Email tuyển dụng không chính thống: Nếu email liên hệ không thuộc tên miền công ty hoặc website tuyển dụng thiếu thông tin xác thực, người dùng nên cẩn trọng.
Yêu cầu tải ứng dụng lạ: Một số scammer yêu cầu ứng viên tải app hoặc làm “nhiệm vụ online” không liên quan tới công việc thực tế.
Không cần phỏng vấn vẫn nhận việc: Doanh nghiệp thật thường có quy trình tuyển dụng rõ ràng thay vì nhận ứng viên ngay lập tức mà không kiểm tra năng lực.
Đăng tuyển liên tục với tần suất dày đặc: Những tin tuyển dụng xuất hiện liên tục trên nhiều nền tảng trong thời gian dài có thể là dấu hiệu đáng nghi ngờ.

Kết luận

Hiểu rõ scam là gì sẽ giúp người dùng nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi trên Internet và ngoài đời thực. Việc kiểm tra thông tin cẩn thận, không chia sẻ dữ liệu cá nhân tùy tiện và giữ bình tĩnh khi xử lý tình huống sẽ giúp hạn chế nhiều rủi ro không mong muốn.

Nếu thường xuyên làm việc, giao dịch hoặc liên lạc trực tuyến, bạn có thể tham khảo thêm các mẫu điện thoại tại FPT Shop với nhiều tính năng bảo mật, màn hình lớn và hiệu năng phù hợp cho nhu cầu học tập, làm việc cũng như giải trí.

Xem thêm: