Vì sao luật sư vẫn tiếp tục sử dụng ChatGPT dù đã bị phạt vì “trích dẫn ảo”?

Dù cách thức vi phạm có thể khác nhau nhưng điểm chung là các luật sư đều sử dụng những mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT để hỗ trợ công việc và chính các công cụ này đã “sáng tạo” ra những vụ án không tồn tại mà chỉ bị phát hiện sau khi tòa án hoặc bên đối lập rà soát kỹ tài liệu được nộp.

Câu hỏi đặt ra là tại sao sau nhiều vụ việc như vậy, việc sử dụng AI không những không giảm mà dường như còn ngày càng phổ biến?

Giữa áp lực nghề nghiệp AI trở thành công cụ không thể thiếu

Một trong những lý do chính khiến các luật sư tiếp tục sử dụng AI bất chấp rủi ro pháp lý là bởi khối lượng công việc ngày càng lớn và nhu cầu phải xử lý thông tin nhanh chóng. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang thâm nhập hầu hết các ngành nghề, lĩnh vực luật cũng không ngoại lệ. Các nền tảng nghiên cứu pháp lý hàng đầu như LexisNexis và Westlaw đã tích hợp công cụ AI vào hệ thống, biến chúng thành trợ lý đắc lực cho các luật sư trong việc tra cứu án lệ, văn bản pháp luật và tổng hợp thông tin.

Trên thực tế, phần lớn luật sư không dùng ChatGPT để soạn thảo đơn kiện hoàn chỉnh mà chủ yếu khai thác nó như một công cụ hỗ trợ tra cứu và phác thảo nội dung ban đầu. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cách AI hoạt động và giới hạn của nó. Một luật sư từng bị xử phạt vào năm 2023 chia sẻ rằng anh đã tin tưởng ChatGPT như một “cỗ máy tìm kiếm siêu cấp” và chỉ khi bị phát hiện sử dụng trích dẫn không có thật, anh mới nhận ra mình đang dựa vào một công cụ có thể tạo ra câu trả lời trôi chảy nhưng không được kiểm chứng, giống như “một máy phát ngôn ngẫu nhiên”.

Lợi ích rõ ràng nhưng rủi ro vẫn rình rập

Giới chuyên gia pháp lý không phủ nhận vai trò hỗ trợ hiệu quả của AI. Giáo sư Andrew Perlman từ Trường Luật Suffolk nhận định rằng việc ứng dụng AI trong ngành luật đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết và những vụ việc bị xử phạt thực chất chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Theo ông, nếu được kiểm soát chặt chẽ, AI hoàn toàn có thể giúp luật sư xử lý văn bản nhanh hơn, xác định điểm tranh luận hiệu quả hơn và tiết kiệm thời gian cho những công việc mang tính chiến lược.

Thống kê năm 2024 từ Thomson Reuters cho thấy có đến 63% luật sư từng sử dụng AI trong công việc, trong đó 12% sử dụng thường xuyên, chủ yếu để tóm tắt án lệ hoặc tra cứu các văn bản pháp lý phức tạp. Với nhiều người, AI là công cụ hỗ trợ thiết yếu giúp họ tập trung hơn vào tư duy pháp lý và tư vấn chuyên môn thay vì dành thời gian cho việc viết lách hay tìm kiếm dữ liệu.

Tuy nhiên, rủi ro đến từ những “ảo giác AI” vẫn là điều không thể xem nhẹ. Năm 2024, đơn kiện liên quan đến nhà báo Tim Burke bị bác bỏ sau khi phía tòa phát hiện đến chín trích dẫn trong hồ sơ đến từ các vụ án hoàn toàn không tồn tại. Một số luật sư tham gia vụ việc thừa nhận đã sử dụng ChatGPT Pro hoặc tính năng AI của Westlaw để hỗ trợ nhưng không tiến hành kiểm tra chéo các nguồn thông tin như lẽ ra phải làm.

AI không thay thế luật sư mà chỉ là trợ lý cần được giám sát

Một số luật sư như ông Alexander Kolodin tại bang Arizona cho rằng việc dùng AI giống như thuê một trợ lý cấp thấp. Ông sử dụng ChatGPT để tra cứu luật, viết bản thảo và thậm chí hỗ trợ soạn thảo dự luật về deepfake. Tuy nhiên, ông luôn kiểm tra lại mọi trích dẫn vì theo ông, ngay cả một trợ lý con người cũng có thể hiểu sai vụ án và AI không phải ngoại lệ.

Dù độ chính xác của các mô hình AI đã cải thiện trong năm qua, việc sử dụng chúng mà không kiểm chứng kỹ lưỡng vẫn bị xem là thiếu trách nhiệm. Các tòa án tại Mỹ cũng ngày càng cứng rắn hơn với việc này. Một thẩm phán từng đưa ra hình phạt trong một vụ việc tương tự khẳng định rằng không có luật sư chuyên nghiệp nào nên giao phó toàn bộ công việc nghiên cứu và soạn thảo cho AI nếu không trực tiếp xác minh lại tính chính xác của thông tin được đưa ra.

Ngành luật và AI sẽ phát triển song hành nhưng không thể tách rời khỏi sự cẩn trọng

Trước thực trạng ngày càng nhiều luật sư sử dụng AI trong hành nghề, Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA) vào năm 2024 đã lần đầu tiên ban hành hướng dẫn chính thức về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động pháp lý. Theo đó, luật sư phải nắm rõ cả lợi ích và rủi ro của công cụ, đồng thời có trách nhiệm bảo mật thông tin và minh bạch với khách hàng về việc sử dụng AI trong quá trình tư vấn hay xử lý hồ sơ.

Giáo sư Perlman cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ là công nghệ tạo ra ảnh hưởng lớn nhất đến ngành luật trong thế kỷ này. Theo ông, sẽ đến lúc giới chuyên môn không còn đặt nghi vấn về việc luật sư có nên dùng AI hay không, mà thay vào đó là liệu một người không dùng AI có còn đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường nghề nghiệp hay không.

Tuy nhiên, sự thận trọng vẫn cần được duy trì. Như một thẩm phán đã từng khẳng định, công nghệ có thể hỗ trợ con người nhưng không thể thay thế được khả năng tư duy, trách nhiệm nghề nghiệp và sự chính xác tuyệt đối mà ngành luật đòi hỏi.

Nguồn: The Verge