Viện Hàn Lâm điện ảnh cập nhật quy định mới về sử dụng trí tuệ nhân tạo

Với việc đưa AI vào quy định xét giải, AMPAS không chỉ điều chỉnh quy tắc – mà đang định hình lại khái niệm sáng tạo trong kỷ nguyên số.

Không phủ nhận AI, nhưng không được quên con người

Trong bộ quy tắc mới được công bố, AMPAS lần đầu tiên thừa nhận vai trò của các công cụ AI và kỹ thuật số trong quá trình sản xuất điện ảnh. Tuy nhiên, thay vì ngăn cấm, tổ chức này chọn cách xác định ranh giới rằng AI có thể được sử dụng, nhưng không thể thay thế sự sáng tạo và vai trò chủ đạo của con người. Giải Oscar sẽ vẫn trao cho những sản phẩm mà linh hồn nghệ thuật đến từ bàn tay, khối óc và cảm xúc con người, dù chúng có sử dụng AI như một phần hỗ trợ kỹ thuật.

Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, AMPAS không đứng ngoài làn sóng công nghệ, nhưng cũng không để nghệ thuật điện ảnh trở thành trò chơi của thuật toán. Quy định mới gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng, AI không phải là “cánh tay phép thuật” để lách qua nỗ lực sáng tạo và Oscar vẫn là biểu tượng của lao động nghệ thuật chân chính.

Quyết định của AMPAS đến vào thời điểm nhạy cảm, khi Hollywood vừa trải qua các cuộc đình công lớn nhất trong hàng thập kỷ do Liên minh Biên kịch (WGA) và Hiệp hội Diễn viên (SAG-AFTRA) tổ chức năm 2023, trong đó AI là một nguyên nhân chính.

Nỗi sợ AI thay thế vai trò biên kịch, lồng tiếng, dựng cảnh, thậm chí là “tái tạo diễn viên” bằng công nghệ deepfake, đã làm dấy lên cuộc tranh luận dữ dội về đạo đức và quyền lao động. Chính vì vậy, cách tiếp cận “không cấm, nhưng kiểm soát” của AMPAS có thể được coi là lời đáp trả thận trọng trước một tương lai chưa định hình rõ ràng.

Đáng chú ý, AMPAS không yêu cầu các nhà làm phim phải khai báo chi tiết mức độ sử dụng AI, nhưng để ngỏ việc hội đồng xét duyệt đánh giá dựa trên tinh thần sáng tạo chủ đạo của con người. Đây là một nguyên tắc mang tính “soft law”, không ràng buộc chặt chẽ bằng pháp lý, nhưng mang tính đạo đức và ảnh hưởng lớn đến cách các nhà làm phim tiếp cận công nghệ.

Trong ngữ cảnh các bộ phim gần đây như The Creator, Oppenheimer hay Spider-Man: Across the Spider-Verse đều sử dụng kỹ thuật số ở mức độ cao, quy định này tạo ra khung đánh giá mới, không dừng ở việc "AI có hay không", mà là AI đóng vai trò gì trong tổng thể tư duy nghệ thuật.

Bên cạnh AI, AMPAS cũng đưa ra quy tắc mới yêu cầu các thành viên chỉ được bỏ phiếu chung kết nếu đã xem tất cả các phim trong hạng mục, một bước tiến nhằm nâng cao tính khách quan. Tuy chưa có cơ chế giám sát, đây vẫn là lời nhắc nhở quan trọng về trách nhiệm cá nhân trong đánh giá nghệ thuật.

Trên thực tế, các chỉ trích lâu nay về sự thiên vị, phân biệt và thiếu minh bạch trong Oscar khiến Viện Hàn lâm buộc phải chuyển mình. Giữa làn sóng toàn cầu hoá và đa dạng hóa, các quy tắc mới không chỉ bảo vệ tính công bằng mà còn bảo vệ chính tính chính danh của giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới.

Nguồn: The Verge