Áp thấp nhiệt đới là gì? Nguyên nhân hình thành và thời điểm thành bão

Trong mùa mưa bão, thông tin về áp thấp nhiệt đới thường xuyên xuất hiện trên các bản tin dự báo thời tiết. Đây là hiện tượng khí tượng có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến đời sống, sản xuất và an toàn của người dân, đặc biệt tại các khu vực ven biển. Để hiểu rõ hơn, trong bài viết này, FPT Shop sẽ cùng bạn tìm hiểu áp thấp nhiệt đới là gì, nguyên nhân hình thành cũng như khi nào hiện tượng này mạnh lên thành bão.

Áp thấp nhiệt đới là gì?

Áp thấp nhiệt đới là hiện tượng khí tượng hình thành khi không khí nóng từ bề mặt biển nhiệt đới bốc lên, gặp không khí lạnh ở tầng trên, tạo ra vùng áp suất thấp. Hiện tượng này xuất hiện chủ yếu ở những vùng biển ấm, điển hình trong mùa mưa bão.

Hệ thống áp thấp nhiệt đới thường đi kèm mây dày, gió mạnh và mưa lớn. Tốc độ gió dao động từ 39-61 km/h, thấp hơn bão nhưng vẫn đủ để gây thiệt hại đáng kể. Khi áp thấp nhiệt đới tiến vào đất liền, nguy cơ lũ lụt, sạt lở và ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của người dân là rất cao.

Gió mạnh có thể làm đổ cây cối, hư hại nhà cửa và các công trình, gây nguy hiểm cho người dân. Mưa kéo dài dẫn tới ngập úng, gián đoạn giao thông và tác động tiêu cực tới sản xuất nông nghiệp.

Nguyên nhân hình thành áp thấp nhiệt đới là gì?

Sau khi nắm được áp thấp nhiệt đới là gì, người đọc thường quan tâm đến lý do tại sao hiện tượng này xuất hiện. Dưới đây là các nguyên nhân chính:

Nhiệt độ bề mặt biển cao

Áp thấp nhiệt đới thường xuất hiện ở những vùng biển có nhiệt độ bề mặt trên 26°C. Nhiệt độ cao làm tăng tốc độ bay hơi của nước biển, tạo ra lượng không khí ẩm dồi dào và nhẹ hơn. Không khí ẩm này bốc lên cao, kéo theo lượng năng lượng nhiệt lớn từ mặt biển, làm tăng sự bất ổn định trong khí quyển. Khi càng nhiều không khí nóng ẩm bốc lên, vùng áp suất thấp trên mặt biển càng mạnh, tạo tiền đề cho áp thấp nhiệt đới hình thành.

Không khí ẩm gặp không khí lạnh

Khi không khí ẩm từ bề mặt biển bốc lên cao, nó gặp lớp không khí lạnh ở tầng trên, dẫn tới sự ngưng tụ mạnh mẽ. Quá trình ngưng tụ tạo ra các đám mây dày đặc, đồng thời giải phóng nhiệt tiềm năng (latent heat), làm tăng nhiệt độ không khí xung quanh và tiếp tục nâng cao áp suất thấp. Nhiệt lượng được giải phóng giúp không khí bên trên trở nên nhẹ hơn, tiếp tục bốc lên, duy trì quá trình xoáy và làm cho áp thấp phát triển ổn định hơn.

Hình thành vòng xoáy

Hiệu ứng Coriolis do sự quay của Trái Đất khiến các khối không khí bị lệch hướng khi di chuyển về vùng áp thấp, tạo ra cấu trúc vòng xoáy. Đồng thời, khi sự cắt gió (wind shear) giữa các tầng khí quyển thấp, các vòng xoáy dễ duy trì đối xứng và phát triển mạnh hơn. Sự kết hợp của gió xoáy, dòng không khí ẩm liên tục và năng lượng nhiệt từ mặt biển hình thành cấu trúc xoáy bền vững, giúp áp thấp nhiệt đới giữ được sức mạnh và có khả năng phát triển thành bão khi gặp điều kiện thuận lợi.

Khi nào áp thấp nhiệt đới trở thành bão?

Áp thấp nhiệt đới chuyển thành bão khi sức gió ở vùng gần tâm áp thấp đạt từ cấp 8 trở lên, tương đương tốc độ từ 62–74 km/h. Lúc này, hệ thống đã tích lũy đủ năng lượng từ mặt biển ấm, độ ẩm cao trong khí quyển và dòng khí ổn định, tạo ra cường độ gió mạnh hơn. Sự gia tăng này thường diễn ra khi áp thấp nhiệt đới di chuyển qua vùng biển ấm hoặc nhận thêm năng lượng từ các luồng khí cận nhiệt đới.

Một yếu tố quan trọng khác là sự hội tụ và xoáy mạnh của các khối không khí, nhờ tác động của lực Coriolis, giúp áp thấp duy trì hình dạng cân đối và gia tăng sức mạnh. Nếu gió thay đổi hướng hoặc tốc độ ở các tầng khí quyển thấp (hiện tượng cắt gió), vòng xoáy có thể bị phá vỡ, khiến áp thấp suy yếu và khó phát triển thành bão. Ngược lại, khi gió ổn định, áp thấp có điều kiện mạnh lên thành bão.

Ví dụ thực tế là áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông vào tháng 9/2024, xuất hiện ngày 17/9, di chuyển về phía Tây Bắc. Trong quá trình này, áp thấp đã gặp điều kiện thuận lợi với nhiệt độ biển cao, độ ẩm dồi dào và dòng khí ổn định, giúp nó tăng cường độ nhanh chóng. Đến ngày 19/9, khi cách đất liền từ Quảng Bình đến Đà Nẵng khoảng 200 km, áp thấp đã trở thành bão số 4, mang theo gió mạnh và lượng mưa lớn, gây ra lũ lụt và ngập úng tại nhiều khu vực miền Trung.

Một số câu hỏi thường gặp

Áp thấp nhiệt đới tiếng Anh là gì?

Trong tiếng Anh, áp thấp nhiệt đới được gọi là Tropical Depression. Đây là giai đoạn ban đầu của một cơn bão nhiệt đới, khi áp suất giảm nhưng gió vẫn chưa đủ mạnh để thành bão.

Cách theo dõi áp thấp nhiệt đới trên điện thoại

Bạn có thể sử dụng các ứng dụng thời tiết như The Weather Channel, AccuWeather hoặc My Hurricane Tracker để cập nhật thông tin. Ngoài ra, tại Việt Nam, Đài khí tượng thủy văn Quốc gia cũng thường xuyên đưa ra các bản tin dự báo chính xác và kịp thời.

Sự khác biệt giữa áp thấp nhiệt đới và bão

Điểm khác biệt cơ bản giữa hai hiện tượng này nằm ở cường độ gió. Áp thấp nhiệt đới có sức gió từ 39-61 km/h, trong khi bão bắt đầu từ 62 km/h trở lên. Do vậy, bão thường gây ra thiệt hại nghiêm trọng hơn về cơ sở hạ tầng, đời sống và sản xuất.

Tạm kết

Qua bài viết, bạn đã hiểu rõ áp thấp nhiệt đới là gì, cách hình thành, tác động và thời điểm hiện tượng này mạnh lên thành bão. Việc theo dõi và nắm bắt thông tin thời tiết kịp thời sẽ giúp bạn và gia đình chủ động hơn trong việc phòng tránh rủi ro.

Hiện tại, FPT Shop đang cung cấp nhiều dòng điện thoại Samsung với tính năng theo dõi thời tiết và bản đồ trực tuyến chính xác. Bạn có thể tham khảo ngay để lựa chọn sản phẩm phù hợp, hỗ trợ cập nhật thông tin nhanh chóng và đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão.