Trăng quầng, trăng tán là gì? Hiện tượng này có ý nghĩa gì?

Trong kho tàng kinh nghiệm của ông bà ta, hình ảnh quầng sáng quanh mặt trăng còn được gắn với câu nói quen thuộc: “Trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa.” Vậy trăng quầng, trăng tán là gì, hình thành như thế nào và liệu chúng có thực sự dự báo được thời tiết hay không? Hãy cùng FPT Shop khám phá trong bài viết dưới đây.

Trăng quầng, trăng tán là gì?

Vào những đêm trăng sáng, nếu bạn ngẩng đầu nhìn lên bầu trời và thấy quanh mặt trăng xuất hiện một vòng sáng mờ hoặc ánh sáng lan tỏa như vầng hào quang, rất có thể bạn đã chứng kiến hiện tượng trăng quầng hoặc trăng tán. Vậy trăng quầng, trăng tán là gì?

Trăng tán là gì?

Trăng tán là hiện tượng ánh sáng từ mặt trăng bị khuếch tán bởi lớp mây mỏng chứa các tinh thể băng trên cao, khiến ánh sáng tỏa ra thành một vầng mờ xung quanh mặt trăng. Khác với trăng quầng, tán không tạo thành vòng tròn rõ nét, mà giống như ánh sáng bị “hắt” rộng ra, phủ đều quanh mặt trăng như một lớp sương mỏng.

Hiện tượng này xảy ra khi ánh sáng đi qua các tinh thể băng có hình lục giác, khúc xạ lệch đi khoảng 22 độ. Tuy nhiên, do mật độ mây dày hơn hoặc ánh sáng không đủ mạnh, quầng sáng không hiện rõ ranh giới như trăng quầng mà chỉ hiện lên như một lớp ánh sáng lan mờ – gọi là “tán”.

Trăng quầng là gì?

Ngược lại, trăng quầng là một hiện tượng quang học rất đặc trưng, khi một vòng sáng rõ nét xuất hiện quanh mặt trăng, có thể trắng hoặc mang màu sắc như cầu vồng, tùy điều kiện thời tiết. Vòng này có bán kính góc khoảng 22 độ, được tạo nên bởi sự khúc xạ ánh sáng qua các tinh thể băng trên tầng cao của khí quyển – tương tự như cách ánh sáng tán sắc qua lăng kính.

Trong điều kiện trời khô, ít mây và có lớp mây ti mỏng chứa các tinh thể băng, ánh sáng từ mặt trăng (thực chất là ánh sáng phản chiếu từ mặt trời) khi xuyên qua các tinh thể này sẽ bị bẻ cong. Những tia sáng lệch góc 22 độ tập hợp lại tạo nên một vòng quầng rõ nét, thường được ví như một “chiếc nhẫn” bao quanh mặt trăng.

Màu sắc của quầng phụ thuộc vào cường độ ánh sáng và độ trong của khí quyển. Nếu đủ điều kiện lý tưởng, bạn có thể thấy cả 7 màu từ đỏ tới tím. Màu đỏ nằm ở vành trong, còn tím nằm ở vành ngoài – do hiệu ứng tán sắc tương tự cầu vồng.

Nguồn gốc khoa học của những vầng sáng quanh mặt trăng

Hiện tượng trăng quầng và trăng tán là kết quả của các hiện tượng quang học xảy ra trong khí quyển, đặc biệt khi có sự hiện diện của mây ti tầng (Cirrostratus) – loại mây cao, mỏng và chứa rất nhiều tinh thể băng nhỏ.

Khi ánh sáng từ mặt trăng xuyên qua các tinh thể băng này, nó bị khúc xạ, tức là bị bẻ cong theo một góc nhất định, tạo thành vòng tròn bao quanh nguồn sáng. Bên cạnh đó, hiện tượng tán sắc cũng xảy ra tương tự như khi ánh sáng đi qua lăng kính, giúp hình thành dải màu từ đỏ tới tím mà ta có thể nhìn thấy nếu điều kiện quan sát đủ tốt.

Với trăng tán, ánh sáng từ mặt trăng không khúc xạ thành một vòng rõ nét mà bị phân tán nhẹ, tạo ra quầng mờ lan tỏa, thường thấy trong điều kiện độ ẩm cao hoặc mây mỏng đang che phủ bầu trời.

Trăng quầng, trăng tán là gì trong dân gian?

Người xưa thường dựa vào việc quan sát vầng sáng quanh trăng để dự đoán thời tiết. Câu tục ngữ nổi tiếng:

“Trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa” đã được truyền miệng qua nhiều thế hệ như một “cẩm nang dự báo thời tiết”.

Tuy nhiên, như mọi kinh nghiệm dân gian khác, nhận định này chỉ mang tính ước lượng tương đối, vì có những trường hợp thời tiết thay đổi đột ngột khiến cả quầng và tán cùng xuất hiện hoặc không dự báo chính xác được mưa hay nắng.

Một niềm tin khác khá thú vị là: “đếm số sao nằm trong quầng sáng quanh mặt trăng sẽ biết được còn bao nhiêu ngày nữa thì mưa”. Ít sao nghĩa là mưa đến sớm, nhiều sao nghĩa là còn lâu mới mưa. Dù chưa có chứng minh khoa học, nhưng đây lại là nét đẹp trong văn hóa quan sát thiên nhiên của người Việt.

Thời điểm dễ gặp hiện tượng trăng quầng, trăng tán nhất

Sau khi biết được trăng quầng và trăng tán là gì, bạn có thể thắc mắc: Thời điểm nào dễ gặp các hiện tượng này nhất? Không như nhiều hiện tượng thiên văn cần điều kiện đặc biệt để quan sát, trăng quầng và trăng tán có thể xuất hiện khá phổ biến nếu bạn biết chọn đúng thời điểm và có chút kiên nhẫn.

Những hiện tượng quang học này thường xuất hiện vào ban đêm, đặc biệt là khi trăng tròn hoặc gần tròn. Lúc này, ánh sáng từ mặt trăng đủ mạnh để xuyên qua các tầng mây mỏng chứa tinh thể băng, chủ yếu là mây ti tầng và tạo thành các vòng sáng độc đáo.

Về mặt khí tượng, mùa đông là thời điểm lý tưởng để quan sát quầng sáng quanh mặt trăng. Không khí lạnh, khô và sự xuất hiện thường xuyên của mây ti tầng ở độ cao lớn là điều kiện thuận lợi để ánh trăng tạo ra các hiện tượng khúc xạ và tán sắc.

Đặc biệt, khác với nhiều hiện tượng thiên văn đòi hỏi trời quang đãng, trăng quầng lại cần một lớp mây mỏng để ánh sáng tán xạ. Điều đó có nghĩa là trời nhiều mây mỏng đôi khi lại là điều kiện lý tưởng để bắt gặp trăng quầng hay trăng tán.

Kết luận

Trên đây, FPT Shop đã giải đáp hiện tượng trăng quầng và trăng tán là gì, cũng như lý giải cơ chế hình thành dưới góc nhìn khoa học. Hy vọng thông tin này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về trăng quầng và trăng tán nhé.

Một chiếc điện thoại thông minh sẽ giúp bạn dễ dàng theo dõi dự báo thời tiết mọi lúc mọi nơi. Tại FPT Shop, bạn có thể lựa chọn đa dạng các mẫu điện thoại chính hãng giá tốt đến từ những thương hiệu uy tín như Samsung, Xiaomi, OPPO, vivo, iPhone,… đáp ứng linh hoạt nhu cầu sử dụng của bạn.

Khám phá smartphone Xiaomi chính hãng giá tốt tại đây: