Ngân hàng 0 đồng là gì? Hé lộ sự thật đằng sau những cái tên được “cứu” khỏi phá sản

Trong nhiều năm trở lại đây, cụm từ “ngân hàng 0 đồng” xuất hiện dày đặc trên các mặt báo, nhất là khi đề cập đến những vụ tái cơ cấu hệ thống ngân hàng tại Việt Nam. Vậy ngân hàng 0 đồng là gì? Tại sao lại có khái niệm tưởng như “phi logic” như vậy? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của ngân hàng 0 đồng, lý do tồn tại và danh sách các ngân hàng liên quan.

Ngân hàng 0 đồng là gì?

Ngân hàng “0 đồng” là khái niệm để chỉ những ngân hàng thương mại gặp khó khăn nặng về tài chính, trở thành âm vốn chủ sở hữu, nợ xấu cao và không có khả năng tự tái cơ cấu lại. Trong trường hợp đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) can thiệp bằng cách mua lại toàn bộ cổ phần với giá 0 đồng, tức không phải chi tiền, nhằm kiểm soát và ổn định ngân hàng thay vì để ngân hàng đó phá sản. Đây là một biện pháp đặc biệt để bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, ổn định hệ thống tài chính, và tiến hành tái cơ cấu sâu rộng.

Tại sao lại có ngân hàng 0 đồng?

Việc áp dụng mô hình ngân hàng 0 đồng xuất phát từ nhiều lý do quan trọng như sau:

• Ngăn chặn nguy cơ lan rộng: Nếu cho phá sản một ngân hàng bị âm vốn hoặc mất thanh khoản, việc này dễ gây hiệu ứng domino, làm người gửi tiền hoảng loạn, rút tiền hàng loạt, từ đó ảnh hưởng cả hệ thống tài chính quốc gia.
• Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền: NHNN đảm bảo tiền gửi của khách hàng không bị mất, dù ngân hàng bị mua lại với giá tượng trưng 0 đồng.
• Tái cơ cấu mạnh mẽ và nhanh chóng: Sau khi “tiếp quản”, NHNN hoặc các tổ chức tín dụng lớn hơn sẽ triển khai ngay giải pháp tái cấu trúc nợ xấu, quản trị nội bộ, bổ sung vốn để phục hồi hoạt động bền vững.
• Chi phí thấp, hiệu quả cao: Theo quy định pháp luật, khi ngân hàng bị âm vốn nhiều lần vốn điều lệ, giá trị tài sản gần như bằng 0, việc mua lại với giá 0 đồng là phù hợp về mặt kế toán và pháp lý.

Quá trình mua lại ngân hàng 0 đồng diễn ra như thế nào?

Quá trình mua lại ngân hàng 0 đồng được NHNN áp dụng theo từng bước để ngăn ngừa nguy cơ hệ thống bị sốc và đảm bảo sự an toàn, hiệu quả cho toàn nền kinh tế. Quá trình này gồm có:

• Xác định ngân hàng yếu kém và kiểm soát đặc biệt: Khi một ngân hàng rơi vào tình trạng âm vốn chủ sở hữu, có nợ xấu cao và mất thanh khoản, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sẽ đánh giá để xác định xem ngân hàng đó có nằm trong danh mục kiểm soát đặc biệt theo Luật các Tổ chức tín dụng hay không. Đây là bước đầu tiên để quyết định mức độ can thiệp cần thiết.
• Can thiệp bằng biện pháp kiểm soát đặc biệt: Nếu ngân hàng yếu kém không thể tự cải thiện, NHNN sẽ sử dụng biện pháp kiểm soát đặc biệt, bao gồm điều động nhân sự, kiểm soát quản trị và yêu cầu xây dựng kế hoạch tái cơ cấu. Đây là công đoạn nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và giữ ổn định hoạt động, tránh rủi ro hệ thống.
• Mua lại với giá 0 đồng: Khi các biện pháp can thiệp chưa hiệu quả hoặc ngân hàng không thể tái cơ cấu, NHNN sẽ tiến hành mua lại toàn bộ cổ phần với giá 0 đồng. Việc mua này không sử dụng ngân sách, mà dựa trên căn cứ là giá trị tài sản còn lại của ngân hàng dưới hoặc bằng 0 sau khi trừ nợ xấu.
• Chuyển giao cho ngân hàng mạnh đảm bảo tái cấu trúc: Sau khi mua lại, NHNN thường chỉ định hoặc chuyển giao ngân hàng cho một tổ chức tín dụng lớn có năng lực như Vietcombank, MBBank hoặc VietinBank. Các tổ chức này sẽ tiếp quản, củng cố bộ máy, tái cấu trúc hệ thống và tái vận hành.
• Hỗ trợ tài chính trong quá trình tái cấu trúc: Ngân hàng nhận chuyển giao được tái cấp vốn từ NHNN với lãi suất ưu đãi 0%, giúp xử lý khoản lỗ, nợ xấu và bổ sung vốn lưu động. Đồng thời, các ngân hàng này sẽ triển khai giải pháp huy động, bán tài sản đảm bảo và xử lý nợ qua VAMC.
• Định hướng tương lai: Nếu quá trình tái cơ cấu thành công, ngân hàng có thể trở thành ngân hàng con hoặc sáp nhập vào tổ chức nhận chuyển giao. Nếu không khả thi, NHNN và tổ chức nhận chuyển giao có thể bán lại thông qua hình thức IPO hoặc cho nhà đầu tư tham gia.

Những cái tên từng là ngân hàng 0 đồng tại Việt Nam?

Những ngân hàng từng được mua lại với giá 0 đồng hay bị kiểm soát đặc biệt đều là minh chứng cho một giai đoạn quan trọng trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng tại Việt Nam. Dưới đây là những cái tên từng là ngân hàng 0 đồng mà bạn có thể chưa biết:

1. Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam (CBBank)

CBBank (tiền thân là TrustBank) từng được biết đến là một ngân hàng nhỏ, chủ yếu hoạt động ở khu vực phía Nam. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2012–2014, ngân hàng này rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng khi âm vốn chủ sở hữu, quản trị lỏng lẻo, hoạt động tín dụng không hiệu quả và mất kiểm soát. 

Để tránh nguy cơ phá sản, gây hiệu ứng dây chuyền cho hệ thống, Ngân hàng Nhà nước đã quyết định mua lại toàn bộ cổ phần của CBBank với giá 0 đồng vào tháng 3/2015. Sau đó, ngân hàng được đặt dưới sự giám sát và hỗ trợ chuyên môn từ Vietcombank, nhằm từng bước khôi phục hoạt động. Đây là một trong những thương vụ “0 đồng” đầu tiên tại Việt Nam, đánh dấu bước đi quyết đoán trong quá trình tái cơ cấu ngành ngân hàng.

2. Ngân hàng TMCP Đại Dương (OceanBank)

OceanBank từng là một trong những ngân hàng phát triển nhanh chóng, đặc biệt sau khi có sự góp mặt của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) với tư cách cổ đông lớn. Tuy nhiên, sau một thời gian mở rộng quá mức và quản trị yếu kém, OceanBank đã rơi vào khủng hoảng với nợ xấu tăng cao, thua lỗ kéo dài và thất thoát tài sản nghiêm trọng. 

Để bảo vệ người gửi tiền và tránh rủi ro cho hệ thống tài chính, Ngân hàng Nhà nước đã chính thức mua lại OceanBank với giá 0 đồng vào tháng 4/2015. Sau đó, ngân hàng được MB Bank (Ngân hàng Quân đội) tiếp nhận quản lý, hỗ trợ khôi phục hoạt động. Đây là thương vụ được dư luận quan tâm đặc biệt, vì OceanBank từng có quy mô khá lớn và liên quan đến nhiều vụ án kinh tế lớn.

3. Ngân hàng TMCP Dầu khí Toàn Cầu (GPBank)

GPBank từng là một cái tên đáng chú ý trong nhóm ngân hàng vừa và nhỏ. Nhưng sau một thời gian dài hoạt động thiếu hiệu quả, ngân hàng này đã lâm vào tình trạng mất thanh khoản, nợ xấu tăng cao và vốn chủ sở hữu âm nghiêm trọng. Nỗ lực tự tái cấu trúc của họ đã không mang lại kết quả như kỳ vọng. Do đó, vào giữa năm 2015, Ngân hàng Nhà nước đã quyết định mua lại toàn bộ GPBank với giá 0 đồng, nhằm xử lý dứt điểm tình trạng yếu kém. 

Ban đầu, ngân hàng được VietinBank hỗ trợ quản trị. Nhưng về sau, VPBank được chỉ định tiếp nhận GPBank để tiếp tục tái cấu trúc. Đây là một ví dụ điển hình cho cách NHNN sử dụng ngân hàng mạnh để “cứu” ngân hàng yếu, đảm bảo an toàn cho người gửi tiền và tránh sụp đổ hệ thống.

4. Ngân hàng TMCP Đông Á (DongA Bank)

DongA Bank từng là một trong những ngân hàng bán lẻ lớn tại Việt Nam, đặc biệt mạnh ở TP.HCM và miền Trung. Tuy nhiên, do các sai phạm tài chính nghiêm trọng và lỗ lũy kế tăng cao, từ tháng 8/2015, ngân hàng này đã bị Ngân hàng Nhà nước đưa vào diện kiểm soát đặc biệt. Tuy không bị mua lại với giá 0 đồng như các trường hợp trên, nhưng DongA Bank vẫn được giám sát chặt chẽ và yêu cầu tái cấu trúc theo lộ trình cụ thể. 

Trong thời gian đó, hoạt động của ngân hàng vẫn được duy trì bình thường, khách hàng vẫn rút – gửi tiền, giao dịch như thường. Việc kiểm soát đặc biệt giúp ngân hàng từng bước xử lý nợ xấu, cải thiện quản trị và chờ cơ hội chuyển giao hoặc sáp nhập trong tương lai.

5. Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB)

SCB là ngân hàng có quy mô tài sản lớn hàng đầu khối ngân hàng ngoài quốc doanh. Tuy nhiên, trong giai đoạn gần đây, SCB gặp phải nhiều vấn đề về thanh khoản, chất lượng tài sản và dòng tiền. Sau một số sự cố về rút tiền hàng loạt vào cuối năm 2022, Ngân hàng Nhà nước đã áp dụng biện pháp kiểm soát đặc biệt đối với SCB để đảm bảo ổn định hệ thống. 

Dù SCB chưa bị mua lại với giá 0 đồng, nhưng ngân hàng này đang nằm trong diện “theo dõi chặt” và có thể được chuyển giao cho một ngân hàng lớn tiếp quản tái cơ cấu trong thời gian tới. NHNN cam kết bảo vệ 100% quyền lợi người gửi tiền, đồng thời triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ SCB sớm ổn định.

Tạm kết

Ngân hàng 0 đồng không phải là chuyện “vô lý” hay “cho không”, mà là một giải pháp đặc biệt được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam áp dụng để ngăn chặn sự sụp đổ dây chuyền trong hệ thống tài chính. Đằng sau những thương vụ mua lại với giá 0 đồng là một cuộc giải cứu mang tầm chiến lược, bảo vệ người gửi tiền, ổn định vĩ mô và giữ vững niềm tin vào hệ thống ngân hàng.

Vậy bạn còn có câu hỏi nào khác liên quan đến tài chính – ngân hàng hay không? Nếu có, bạn đừng ngần ngại để lại bình luận bên dưới bài viết nhé. Ngoài ra, bạn cũng có thể tìm hiểu về các mẫu laptop văn phòng chính hãng qua đường link bên dưới.

• Laptop văn phòng

Xem thêm:

• Vượt xe là gì? Những điều cần hiểu đúng về vượt xe để không bị xử phạt oan uổng
• ERP Consultant là gì? Hé lộ nghề nghiệp đang “làm mưa làm gió” trong thời đại số
• Có nên gửi tiền vào ngân hàng xây dựng sau khi đổi tên? Phân tích độ an toàn và những lưu ý quan trọng