Thành phố trực thuộc trung ương là gì? Danh sách, tiêu chuẩn các thành phố trực thuộc trung ương tại Việt Nam hiện nay

Trong hệ thống hành chính Việt Nam, khái niệm thành phố trực thuộc trung ương được nhắc đến nhiều nhưng không phải ai cũng hiểu rõ bản chất, tiêu chuẩn và vai trò của loại đơn vị hành chính đặc biệt này. Bài viết sau sẽ giải đáp cụ thể câu hỏi thành phố trực thuộc trung ương là gì, các thành phố trực thuộc trung ương hiện nay, tiêu chuẩn về dân số, diện tích, cũng như những yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội mà các thành phố này phải đáp ứng.

Thành phố trực thuộc trung ương là gì?

Theo quy định, thành phố trực thuộc trung ương là đơn vị hành chính nằm dưới sự quản lý trực tiếp của chính quyền trung ương, không thuộc tỉnh hay khu vực nào khác. Thành phố này bao gồm các đơn vị hành chính cấp huyện như quận, huyện và thị xã.

Những thành phố này thường là các đô thị loại đặc biệt hoặc đô thị loại I, đóng vai trò là các trung tâm cấp quốc gia quan trọng về kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa và xã hội. Không còn giới hạn trong phạm vi một tỉnh hay vùng liên tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có vai trò làm động lực phát triển cho cả quốc gia.

Các thành phố này sở hữu hệ thống hạ tầng hiện đại, trình độ khoa học công nghệ tiên tiến, nhiều cơ sở giáo dục đại học và có dân số đông đảo, cùng hệ thống giao thông thuận lợi.

Việt Nam hiện có những thành phố trực thuộc trung ương nào?

Tính đến năm 2025, Việt Nam chính thức có 6 thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm:

• Hà Nội - Thủ đô và trung tâm chính trị, văn hóa của đất nước.
• Thành phố Hồ Chí Minh - Trung tâm kinh tế lớn nhất và động lực phát triển của nền kinh tế quốc gia.
• Hải Phòng - Thành phố cảng quan trọng, đóng vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế.
• Đà Nẵng - Trung tâm du lịch và kinh tế của khu vực miền Trung.
• Cần Thơ - Thành phố trọng điểm của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
• Thành phố Huế - Thành phố mới được công nhận là thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/1/2025.

Thành phố Huế là thành phố mới nhất được công nhận thành phố trực thuộc Trung ương, theo Quyết định của Quốc hội Việt Nam. Thành phố này được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên của tỉnh Thừa Thiên - Huế, có quy mô dân số khoảng 1.2 triệu người, và có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, bảo tồn di sản văn hóa và thúc đẩy du lịch.

Ngoài 6 thành phố này, hiện nay cũng có một số tỉnh đang được định hướng phát triển thành thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai, như Khánh Hòa, Bắc Ninh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hải Dương, và Bình Dương. Điều này được xác định trong các chiến lược phát triển đô thị của Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, xã hội bền vững.

Việc thành lập các thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ góp phần làm rõ vai trò của các thành phố lớn trong phát triển quốc gia mà còn là một phần quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống chính trị và hành chính của Việt Nam, thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển đổi kinh tế và xã hội của các khu vực.

Tiêu chuẩn về số dân và diện tích của thành phố trực thuộc trung ương

Theo quy định tại Điều 4 Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13 và sửa đổi bởi Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15, để được công nhận là thành phố trực thuộc trung ương, đô thị phải đạt các tiêu chí sau:

1. Quy mô dân số: Tối thiểu 1.000.000 người trở lên.

2. Diện tích tự nhiên: Từ 1.500 km² trở lên.

3. Đơn vị hành chính trực thuộc:

• Có ít nhất 9 đơn vị hành chính cấp huyện.
• Tỷ lệ số quận, thị xã, thành phố trực thuộc trên tổng số đơn vị hành chính cấp huyện phải đạt từ 60% trở lên, trong đó có ít nhất 2 quận.

4. Loại đô thị: Phải được công nhận là đô thị loại đặc biệt hoặc loại I; hoặc khu vực dự kiến thành lập thành phố đã đạt tiêu chuẩn đô thị loại đặc biệt hoặc loại I.

Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội phải đáp ứng những tiêu chuẩn nào?

Để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững, thành phố trực thuộc trung ương còn phải đáp ứng các tiêu chí phát triển kinh tế - xã hội sau, được quy định cụ thể tại phụ lục Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13 và Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15:

• Cân đối thu chi ngân sách: Đảm bảo đủ thu chi trong ngân sách.
• Thu nhập bình quân đầu người: Phải đạt gấp 1,75 lần mức bình quân chung cả nước.
• Tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 3 năm gần nhất phải đạt hoặc vượt mức bình quân quốc gia.
• Tỷ lệ hộ nghèo: Phải đạt hoặc thấp hơn mức bình quân chung cả nước trong 3 năm gần nhất.
• Cơ cấu kinh tế: Tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ chiếm khoảng 90% cơ cấu kinh tế của thành phố.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: Phải đạt 90% trên tổng số lao động nội thành, nội thị, các quận, phường, thị trấn.

Xem thêm: Đô thị loại 2 là gì? Tìm hiểu chi tiết về vai trò, tiêu chí đánh giá

Cách tính điểm phân loại đơn vị hành chính thành phố trực thuộc trung ương

Theo khoản 4 Điều 15 Nghị quyết 1211/2016/UBTVQH13 và khoản 18 Điều 1 Nghị quyết 27/2022/UBTVQH15, mức độ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố được tính điểm dựa trên nhiều chỉ tiêu chi tiết như:

• Tỷ lệ điều tiết thu ngân sách về trung ương.
• Tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ trong cơ cấu kinh tế.
• Thu nhập bình quân đầu người so với mức chung cả nước.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế so với mức chung cả nước.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp và lao động qua đào tạo.
• Tỷ lệ giường bệnh và bác sỹ trên đầu dân số.
• Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều.

Mỗi chỉ tiêu được quy định cách tính điểm cụ thể nhằm đánh giá tổng thể năng lực phát triển và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn thành phố trực thuộc trung ương.

Kết luận

Thành phố trực thuộc trung ương là gì? Đây là những đô thị đặc biệt, chịu sự quản lý trực tiếp từ chính quyền trung ương với vai trò là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa cấp quốc gia. Việt Nam hiện có 5 thành phố trực thuộc trung ương và nhiều tỉnh khác đang phấn đấu trở thành đô thị loại đặc biệt này.

Tiêu chuẩn để một đô thị được công nhận là thành phố trực thuộc trung ương rất nghiêm ngặt, bao gồm quy mô dân số, diện tích, cấu trúc hành chính và đặc biệt là trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Việc nâng cao tiêu chuẩn và phát triển bền vững các thành phố trực thuộc trung ương góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Bạn đang cần một chiếc laptop hoặc thiết bị công nghệ hiện đại để làm việc hiệu quả? Khám phá ngay bộ sưu tập laptop, máy tính bảng, điện thoại thông minh chính hãng tại FPT Shop với đa dạng mẫu mã, giá cả hấp dẫn và dịch vụ bảo hành uy tín. Tham khảo ngay các mẫu iPhone tại đây: 

• iPhone

Xem thêm: 

• Đô thị thông minh là gì? Xu hướng tất yếu của tương lai sống hiện đại
• Đô thị loại 1 là gì? Danh sách và tiêu chí công nhận đô thị loại 1 tại Việt Nam
• Thành phố trực thuộc Trung ương thứ 6 ở đâu tại Việt Nam?