Đô thị loại đặc biệt là gì? Tiêu chí phân loại và danh sách đô thị đặc biệt tại Việt Nam

Đô thị loại đặc biệt là gì mà chỉ có hai thành phố tại Việt Nam được xếp hạng này? Cùng tìm hiểu định nghĩa, các tiêu chí đánh giá, cách tính điểm và danh sách những đô thị được công nhận. Tất cả thông tin đều dựa theo Nghị quyết mới nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đô thị loại đặc biệt là gì?

Trong hệ thống phân loại đô thị tại Việt Nam, "đô thị loại đặc biệt" là cấp bậc cao nhất, phản ánh vai trò, tầm quan trọng và trình độ phát triển vượt trội của một thành phố. Vậy đô thị loại đặc biệt là gì theo pháp luật hiện hành?

Theo Điều 3 Nghị quyết 1210/2016/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đô thị loại đặc biệt là Thủ đô hoặc trung tâm tổng hợp cấp quốc gia, quốc tế. Những thành phố này giữ vai trò đầu tàu trong phát triển kinh tế, tài chính, giáo dục, y tế, du lịch, khoa học công nghệ và giao lưu quốc tế. Ngoài ra, để được công nhận là đô thị loại đặc biệt, các thành phố còn phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí nghiêm ngặt về dân số, lao động phi nông nghiệp, mật độ dân cư và cơ sở hạ tầng.

Như vậy, khi tìm hiểu "đô thị loại đặc biệt là gì", chúng ta không thể chỉ dừng lại ở yếu tố quy mô hay danh tiếng, mà còn phải xét đến toàn diện các khía cạnh phát triển đô thị, vai trò quốc gia và tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể.

Tiêu chí đánh giá đô thị loại đặc biệt

Để xác định một đô thị có đủ điều kiện xếp vào loại đặc biệt hay không, pháp luật đưa ra các tiêu chí cụ thể, được tính điểm rõ ràng. Theo Điều 10 Nghị quyết 1210/2016/UBTVQH13, sửa đổi bởi Nghị quyết 26/2022/UBTVQH15, đô thị được phân loại dựa trên tổng số điểm tối đa là 100 điểm, bao gồm 5 tiêu chí lớn:

Vị trí, chức năng và vai trò tổng hợp (13,5 - 18 điểm)

Đô thị phải là Thủ đô hoặc trung tâm quốc gia, có ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội toàn quốc.

Quy mô dân số (6 - 8 điểm)

Dân số toàn đô thị phải từ 5 triệu người trở lên, riêng khu vực nội thành từ 3 triệu người.

Mật độ dân số (6 - 8 điểm)

Mật độ dân cư toàn đô thị phải từ 3.000 người/km² trở lên. Khu vực nội thành phải đạt 12.000 người/km².

Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp (4,5 - 6 điểm)

Tối thiểu 70% lao động trong đô thị không làm nông nghiệp, riêng nội thành là 90%.

Trình độ phát triển hạ tầng và kiến trúc, cảnh quan (45 - 60 điểm)

Bao gồm 49 tiêu chuẩn về hạ tầng giao thông, điện, nước, y tế, giáo dục, xử lý nước thải, cây xanh, công trình công cộng...

Để được công nhận là đô thị loại đặc biệt, tổng điểm của một đô thị phải đạt tối thiểu 75 điểm và tất cả tiêu chí chính đều phải đạt điểm tối thiểu.

Ai có quyền công nhận đô thị loại đặc biệt?

Thẩm quyền quyết định phân loại đô thị không phải thuộc địa phương mà là cấp trung ương. Theo Điều 11 Nghị quyết 1210/2016/UBTVQH13:

Thủ tướng Chính phủ là người có quyền công nhận đô thị loại đặc biệt, loại I và loại II.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng công nhận các đô thị loại III và IV.
Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền công nhận đô thị loại V.

Như vậy, khi hỏi đô thị loại đặc biệt là gì và ai có thẩm quyền công nhận, câu trả lời rõ ràng là: chỉ có Thủ tướng Chính phủ mới có quyền xếp một đô thị vào loại đặc biệt.

Việt Nam hiện có bao nhiêu đô thị loại đặc biệt?

Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chỉ có hai đô thị được công nhận là đô thị loại đặc biệt, đó là:

Thủ đô Hà Nội: Là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời giữ vai trò đầu não về văn hóa, giáo dục, khoa học, y tế và giao lưu quốc tế.
Thành phố Hồ Chí Minh: Là trung tâm kinh tế - tài chính lớn nhất cả nước, giữ vai trò kết nối quốc tế mạnh mẽ, với cơ sở hạ tầng phát triển và dân số đông nhất Việt Nam.

Cả hai thành phố đều đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của Nghị quyết 1210, thậm chí vượt ngưỡng điểm yêu cầu ở nhiều tiêu chuẩn.

Cách tính điểm phân loại đô thị loại đặc biệt

Việc chấm điểm ngoài việc dựa trên các tiêu chí nêu trên thì còn yêu cầu tính toán kỹ lưỡng theo hướng dẫn cụ thể tại các phụ lục kèm theo nghị quyết. Cách tính điểm được thực hiện theo nguyên tắc:

Nếu tiêu chuẩn đạt mức tối đa sẽ tính điểm tối đa.
Nếu đạt mức tối thiểu sẽ tính điểm tối thiểu.
Nếu nằm giữa hai mức này sẽ tính điểm nội suy theo tỷ lệ.
Nếu dưới mức tối thiểu thì sẽ không tính điểm.

Ngoài ra, một số trường hợp đặc biệt (ví dụ đô thị mới quy hoạch) có thể được áp dụng điểm tối thiểu nếu đáp ứng một số điều kiện chuyển tiếp như có ít nhất 01 công trình đạt tiêu chuẩn.

Đô thị loại đặc biệt có ý nghĩa gì?

Việc được công nhận là đô thị loại đặc biệt là một danh hiệu mang tính biểu tượng, đồng thời cũng là điều kiện để thu hút đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng và hưởng chính sách ưu đãi riêng biệt từ trung ương. Những đô thị này đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội quốc gia.

Bên cạnh đó, việc phân loại đô thị còn là cơ sở để lập quy hoạch đô thị, định hướng phát triển, phân bổ ngân sách và tổ chức quản lý hành chính hiệu quả hơn.

Tạm kết

Qua bài viết, chắc hẳn bạn đã có câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi đô thị loại đặc biệt là gì. Đây là những đô thị giữ vai trò trung tâm toàn quốc hoặc quốc tế, đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt về quy mô dân số, hạ tầng và mức độ phát triển. Hiện tại, chỉ có Hà Nội và TP.HCM là hai đô thị được công nhận loại đặc biệt tại Việt Nam.

Trong trường hợp bạn đang xây dựng lối sống thông minh cho căn hộ và gia đình mình, đừng quên click vào đường link bên dưới để sắm sửa các thiết bị smarthome đến từ các thương hiệu nổi tiếng với xuất xứ chính hãng cùng mức giá cực kỳ hấp dẫn nhé: