Tìm hiểu về tương Bần và các món ngon với tương Bần đậm chất quê hương Bắc Bộ

Cá kho tương Bần, rau muống luộc chấm tương Bần, cà tím kho tương Bần... bạn đã từng thử qua một lần những món ăn này chưa? Những món ăn này có điểm chung là được chế biến từ tương Bần với hương vị đặc trưng khó lẫn với bất kỳ loại gia vị nào khác. Cùng tìm hiểu về tương Bần - đặc sản miền Bắc.

1. Nguồn gốc của tương Bần

Tương Bần, một loại tương truyền thống mang đậm hồn quê hương Việt Nam, được sản xuất tại làng Bần xưa, nay thuộc phường Bần Yên Nhân, thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Với hương vị đặc trưng độc đáo, tương Bần đã vinh dự được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ghi nhận vào danh sách top 10 đặc sản nước chấm và gia vị nổi tiếng nhất cả nước.

Lịch sử của tương Bần có thể bắt nguồn từ thế kỷ 19, khi đó, loại tương này đã nổi tiếng khắp vùng và được xem như một sản vật quý, dùng để tiến vua. Mặc dù đều được làm từ gạo nếp và đậu tương, nhưng hương vị của tương Bần lại mang nét đặc trưng riêng, khác biệt so với các loại tương nổi tiếng khác như tương Cự Đà, tương Nam Đàn (Nghệ An) hay tương Đường Lâm (Hà Nội).

Bí quyết tạo nên hương vị độc đáo cho tương Bần nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa lá nhãn, chum sành ủ và đặc biệt là nguồn nước giếng làng tinh khiết. Chính những yếu tố này đã tạo nên màu vàng cánh gián đẹp mắt cùng vị ngọt dịu, chua thanh, bùi bùi đặc trưng cho tương Bần.

2. Nguyên liệu làm tương Bần

Nguyên liệu chính để làm nên loại tương Bần trứ danh chính là gạo nếp cái hoa vàng và đậu tương. Quá trình tạo ra tương Bần trải qua hai giai đoạn chính, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm.

Giai đoạn đầu tiên là chọn nguyên liệu và ủ mốc. Gạo nếp phải là loại cái hoa vàng, hạt to tròn, mẩy đều, không bị gãy nát. Đậu tương cũng cần lựa chọn kỹ lưỡng, hạt to đều, sáng bóng, không bị mốc meo hay sâu bệnh.

Gạo nếp sau khi được vo sạch sẽ được ngâm nước vài tiếng rồi đem đồ xôi. Xôi chín được rải đều ra nia để ủ mốc. Mỗi gia đình làm tương ở làng Bần lại có bí quyết ủ mốc riêng, có nhà ủ mốc tự nhiên, có nhà lại ủ kín bằng lá nhãn.

3. Tương Bần được ủ như thế nào?

Ủ mốc là công đoạn quan trọng nhất, quyết định đến chất lượng của mẻ tương. Mốc ủ phải lên màu vàng hoa cau đẹp mắt, nếu xuất hiện mốc đỏ hoặc đen thì coi như mẻ tương đó đã hỏng. Quá trình ủ mốc thường kéo dài khoảng 6 - 7 ngày. Mỗi ngày, người thợ làm tương sẽ tỉ mỉ bóp nhuyễn xôi để đảm bảo từng hạt xôi đều được phủ mốc vàng.

Đậu tương sau khi được rửa sạch, đãi nhiều lần cho đến khi nước trong thì vớt ra, rang chín tới. Đậu tương rang đạt yêu cầu sẽ có màu vàng đều, dậy mùi thơm. Sau đó, đậu tương được xay nhuyễn mịn rồi ngâm nước trong vòng 7 ngày.

Giai đoạn cuối cùng là ngả tương và ủ chín. Xôi đã lên mốc vàng sau 7 ngày sẽ được trộn đều với nước đậu tương xay nhuyễn cùng một lượng muối vừa đủ. Hỗn hợp này được cho vào chum sành, bọc miệng chum bằng lá nhãn hoặc vải sạch rồi đậy kín lại.

Hàng ngày, vào lúc sáng sớm, người thợ làm tương sẽ dùng dụng cụ chuyên dụng để khuấy đều tương trong mỗi chum. Thời gian ủ tương thường kéo dài khoảng 3 tháng. Tương ủ càng lâu thì màu sắc càng đẹp, hương vị càng thơm ngon, đậm đà.

4. Tương được ủ vào thời gian nào trong năm?

Người làng Bần thường chọn làm tương vào khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm miền Bắc bước vào mùa hè, có nắng nhiều và độ ẩm cao, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình lên men của tương. Nhiệt độ và thời tiết lúc này là lý tưởng nhất để tương Bần đạt được độ ngấu, màu sắc vàng óng đẹp mắt và hương vị thơm ngon đặc trưng.

Không chỉ có yếu tố thời tiết, mà kinh nghiệm, kỹ thuật của người thợ làm tương cũng đóng vai trò then chốt. Mỗi gia đình ở làng Bần đều có những bí quyết riêng được truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên sự đa dạng và nét độc đáo cho tương Bần.

5. Các món ngon với tương Bần

Rau muống luộc chấm tương Bần

Tương Bần khi pha thêm một chút gia vị khác cho vừa miệng thì chấm với rau muống luộc rất hợp vị, bạn có thể ăn hết cả đĩa rau muống chấm tương.

Công thức pha tương Bần chấm rau muống:

• Đầu tiên, bạn cần chuẩn bị 3 củ hành tím, bóc vỏ, đập dập rồi băm nhỏ; 2 trái ớt đỏ bỏ cuống, bỏ hạt, đập dập và băm nhỏ. Tiếp theo, bắc chảo lên bếp, cho vào một ít dầu ăn. Khi dầu nóng, cho hành tím và ớt băm vào phi thơm vàng.
• Sau đó, cho khoảng 150 - 200 ml tương Bần vào chảo, khuấy đều tay để tương không bị cháy, hòa quyện với hành phi và ớt.
• Nêm thêm 1 muỗng canh đường, 1 muỗng cà phê bột ngọt và một ít tiêu xay vào chảo tương. Tiếp tục khuấy đều và đun thêm khoảng 2 phút thì tắt bếp. Vậy là bạn đã có một chén nước chấm tương Bần thơm ngon, đậm đà rồi.

Cá trắm kho tương Bần

Món cá trắm kho tương Bần là sự kết hợp hài hòa giữa vị ngọt của cá trắm, vị béo ngậy của thịt ba chỉ, quyện cùng hương vị đậm đà, đặc trưng của tương Bần. Bên cạnh đó, các gia vị như tỏi, hành tím, hành lá, ớt, gừng và riềng được thêm vào không chỉ giúp khử mùi tanh của cá mà còn tạo nên hương thơm nức mũi, kích thích vị giác. Món ăn này đậm đà hương vị miền Bắc, gợi nhớ đến bữa cơm gia đình ấm cúng, giản dị mà vô cùng ngon miệng.

Cách làm cá trắm kho tương Bần:

• Đầu tiên, bạn cần chuẩn bị nguyên liệu gồm cá trắm làm sạch cắt khúc, thịt ba chỉ thái miếng, tương Bần, cùng các gia vị như hành, tỏi, ớt, gừng, riềng, sả. Ướp cá và thịt với các gia vị băm nhỏ, nước mắm, đường khoảng 30 phút cho ngấm.
• Tiếp theo, phi thơm hành tỏi băm, cho cá và thịt đã ướp vào xào săn. Xếp cá và thịt vào nồi, thêm tương Bần, ớt, sả, riềng, gừng và nước xâm xấp mặt cá.
• Cuối cùng, đun sôi nồi cá rồi hạ nhỏ lửa kho liu riu đến khi cá chín mềm, nước kho sánh lại. Nêm nếm lại gia vị cho vừa ăn, rắc thêm hành lá, tiêu và thưởng thức cùng cơm nóng.

Cà tím kho tương Bần

Cá tím kho tương Bần là một món chay dễ làm mà lại vô cùng đưa cơm. Từng miếng cá tím mềm mại thấm đẫm vị tương Bần đậm đà, thơm ngon, tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Món ăn giản dị này đặc biệt thích hợp để thưởng thức cùng cơm trắng nóng hổi, chắc chắn sẽ khiến bạn ăn một lần là nhớ mãi.

Cách làm cà tím kho tương Bần:

• Để làm món cá tím kho tương Bần, bạn cần chuẩn bị cà tím, tương Bần, đường, ớt và gừng. Cà tím nên chọn quả tươi, màu tím đậm, vỏ căng bóng. Ớt có thể dùng ớt tươi hoặc ớt khô tùy theo sở thích.
• Cà tím rửa sạch, cắt khúc vừa ăn rồi ngâm vào nước muối loãng khoảng 15 phút để loại bỏ vị chát. Sau đó, vớt ra rửa lại bằng nước sạch và để ráo. Ớt và gừng rửa sạch, băm nhỏ.
• Bắc chảo lên bếp, cho dầu ăn vào đun nóng rồi cho cà tím vào áp chảo vàng đều các mặt. Tiếp theo, pha nước sốt gồm 2 muỗng tương Bần, một ít đường, ớt băm, gừng băm và chút nước lọc rồi đổ vào chảo cà. Kho trên lửa nhỏ cho đến khi nước sốt sánh lại, cà tím chín mềm là được.

Thịt kho tương Bần

Thịt kho tương Bần là một đặc sản nổi tiếng của vùng đất Hưng Yên, mang đậm hương vị truyền thống quê hương. Món ăn này được nhiều người ưa chuộng bởi vị thơm ngon, đậm đà, cách chế biến lại không quá cầu kỳ. Vào những dịp đặc biệt như lễ Tết, giỗ chạp hay những bữa cơm sum họp gia đình, thịt kho tương Bần thường được lựa chọn để góp phần làm cho mâm cơm thêm phần hấp dẫn và ấm cúng.

Cách làm thịt kho tương Bần:

• Để làm món thịt kho tương Bần, bạn cần chuẩn bị 500 g thịt ba chỉ, 250 ml tương Bần, 1 thìa cà phê mì chính, 300 ml nước lọc và 1 thìa cà phê hạt nêm.
• Thịt ba chỉ rửa sạch, thái miếng vuông vừa ăn. Ướp thịt với mì chính, hạt nêm trong khoảng 15 phút cho ngấm gia vị.
• Cho dầu ăn vào nồi, đun nóng rồi cho thịt vào xào cho đến khi thịt săn lại và hơi vàng các mặt. Tiếp theo, cho tương Bần và nước lọc vào nồi, đảo đều. Đậy vung, kho thịt trên lửa nhỏ cho đến khi thịt chín nhừ, nước kho cạn gần hết thì tắt bếp. Múc thịt ra bát và thưởng thức cùng cơm nóng.

Tạm kết

Trên đây là tất tần tật những thông tin liên quan đến tương Bần, từ xuất xứ, nguyên liệu đến cách ủ tương để cho ra những thành phẩm ngon nhất. Với một lọ tương Bần đơn giản, bạn cũng có thể chế biến được rất nhiều món ăn ngon cho cả gia đình như các món được giới thiệu trên đây, ai cũng có thể làm tại nhà để thưởng thức.

Để làm những món kho với tương Bần, bạn sẽ cần một chiếc nồi để sử dụng hằng ngày. FPT Shop hiện cung cấp nhiều mẫu nồi giá rẻ, đủ các kích thước từ các thương hiệu khác nhau. Xem các sản phẩm tại đây:

Nồi chính hãng 

Xem thêm:

Bí quyết làm cá kho tương theo công thức gia truyền, ai ăn cũng phải khen ngon

Tương hột là gì? Các món ngon từ tương hột thơm ngon, hấp dẫn và cực kỳ hao cơm